ﺳﻪشنبه 05 اردیبهشت 1396  
آخرین اخبار:
اخبار مرکز, اخبار فرش | تلاش مضاعف برای بهبود وضعیت فرش دستباف
اخبار مرکز, اخبار فرش, پژوهش و نوآوری | شناسایی ظرفیت های آموزشی دانش آموختگان فرش دستباف
یادداشت | فراخوان چهاردهمین نمایشگاه بین المللی فرش چین– شینینگ
اخبار مرکز, اخبار فرش | ثبت ملى ٦ منطقه فرش دستباف ايران
اخبار مرکز, اخبار فرش | همراهی مجلس برای بهبود تولید و تجارت فرش
نمایشگاه ها, اخبار مرکز, اخبار فرش, امور استان ها | عاملان توسعه خوشه های فرش از دموتکس گفتند
اخبار فرش, بازرگانی, اخبار خبرگزاری | فرش ایرانی در آمریکا پس از شش سال تحریم
اخبار مرکز, اخبار فرش, فرهنگی و اجتماعی | آغاز تبلیغ برای فرش ایران در اروپا
نمایشگاه ها, اخبار مرکز, اخبار فرش | ایران در دموتکس 2016 درخشید
المپیاد ها, اخبار مرکز, اخبار فرش, امور استان ها | دهمین المپياد كشوري فرش به میزبانی خراسان رضوی برگزار مي شود
17

خوانش فرش به‌مثابه بیان رسانه‌ای تکثر هویت ایرانی

خوانش فرش به‌مثابه بیان رسانه‌ای تکثر هویت ایرانی

پهنه تمدنی ایرانی که از افغانستان تا زاگرس و از خلیج‌فارس تا جنوب قفقاز با نام «ایران فرهنگی» شناخته می‌شود، یک میراث بشری است و به قوم و نژاد و فرهنگ واحدی در زمان و مکان مشخص، تعلق ندارد: این یادگار برجسته تاریخ انسانی، حاصل گر هم آمدن هزاران ساله اقوام، زبان‌ها، مردمان، فرهنگ‌ها و هنرها و مهارت‌های بی‌شماری است که در طول این زمان، بر یکدیگر انباشته شده و شاید بهتر باشد، با الهام گرفتن از موضوع سخن در این جلسه، بگوییم درهم‌تنیده شده‌اند. این فرهنگ ِ متکثر تمدنی را نه باید با «فرهنگ ملی» و تاریخی در قالب یک دولت – ملت اشتباه گرفت و نه به‌خصوص با توهمات ننگین نژادپرستانه‌ای که وسوسه‌های آن، هر بار بشریت به سقوط خود نزدیک می‌شود، بالا می‌گیرند. به باور اکثر قریب به‌اتفاق ایران شناسان، این پهنه را مردمانی تشکیل داده‌اند که نقطه مشترکشان در «شفاهی» و «غیر نوشتاری» بودنشان بوده است، نه اینکه قادر به نوشتن نبوده باشند و از این ابزار بی‌بهره باشند، بلکه به این دلیل که در سنت‌های انسانی «نوشتار» تنها یکی از ابزارهای مبادله اندیشه و انباشت حافظه و انتقال شناخت بوده است که حتی امروز نیز انحصاری در این زمینه ندارد و تصویر و رسانه‌های از جنس حس‌های دیگر، نظیر حس بساوایی، بویایی و چشایی و شنیداری، در بسیاری از موارد بر آن برتری دارند.

در ایران نیز، این تکثر فرهنگی و تمایل به حفظ و تداوم بخشیدن به هویت‌های فردی و محلی از یک‌سو، اما درهمان حال نیاز به داشتن «زبان»ی مشترک برای مبادله و با هم زیستن از سوی دیگر و به دست آوردن یک انسجام جمعی، سبب شد که گروهی از رسانه‌ها که باید آن‌ها را رسانه‌های غیرکلامی نامید موقعیتی خارق‌العاده برای رشد و شکوفایی بیابند. مهم‌ترین این نظام‌ها که محور اساسی‌شان «تکرار» است و با یکدیگر نیز درهم‌آمیخته‌اند و در نهایت یکی از بهترین نمودهای خود را در فرش ایرانی می‌یابند، عبارت‌اند از:

– نظام‌های ضرب‌آهنگی شنیداری از خلال صدا، موسیقی، شعر

– نظام‌های ضرب‌آهنگی دیداری- حرکتی از خلال رقص، ریتمیک‌های کُوبشی چه در هنرهای تجسمی چه در نظام‌های موسیقیایی

– نظام‌های گرافیک از خلال طراحی‌های خطی و فضایی و زمانی در معماری، باغ‌ها، شبکه‌های آب، حوض‌ها، نقش‌های برجسته، اشیاء تزئینی و جواهرات …

– و سرانجام آنچه اینجا موضوع بحث ما است: نظام‌های بافندگی: یعنی سازه‌های بافته‌شده در مسیرهای عمودی و افقی، با گره‌هایی که می‌توان آن‌ها را گره‌هایی معنایی به‌حساب آورد.

فرش ایرانی و اشکال دیگر بافته‌ها از گلیم، چیغ، گبه گرفته تا انواع بافته‌های پارچه‌ای و زربافت‌ها، ملیله‌دوزی‌ها و … پیشینه‌هایی چند هزارساله دارند و در آن‌ها نه‌فقط یک‌ ضرب‌آهنگ خاص تکرار در سوراخ کردن‌ها، دوختن‌ها، کوبش‌ها و دست‌کاری در رنگ‌ها و درهم آمیختن نخ‌ها دیده می‌شود، بلکه بنا بر فرهنگی که از آن سخن می‌گوییم، انعکاس و گویایی خاصی از اقلیم و کارکردهای فرهنگی برای انطباق یافتن با آن را نشان می‌دهند. این‌چنین است که می‌بینیم فرش کاشان و قم و مشهد و اصفهان و بختیاری و ترکمن و گلیم‌های عشایری و چیغ‌های زاگرس و دست‌بافت‌های کوچ‌نشینان و سوزن‌دوزی و سکه‌دوزی‌های بلوچستان، هر کدام معانی و روش‌ها و شیوه‌های مبادله فکری و تفسیرپذیری‌های خود را دارند.

نظام غیر نوشتاری، در اینجا، در پیچیدگی خاصی قرار دارد که تقریباً تمام نظام‌های پیش‌گفته را در خود جاری دارد: از موسیقی و گرافیک و رنگ و صدا و فضا گرفته تا معماری و اسطوره‌های شفاهی و باغ‌های ایرانی و روایت‌هایی که می‌توان بنا بر مورد و گاه به‌صورت همزمان آن‌ها را در خط افقی، عمومی، چرخشی خواند و تفسیر کرد. هم ازاین‌رو، شاید نزدیک‌ترین رسانه‌ای که بتوانیم با فرش ایرانی مقایسه کنیم، شعرِ ایران و به‌ویژه شعر حافظ در رده نخست و شعر مولوی در رده بعدی است. لایه‌های انباشته‌شده و گره‌خورده در هم در واژگان حافظ، که با ساختارهای زبانی و نحوی و معنایی درهم‌آمیخته می‌شوند و ضرب‌آهنگ‌های صوری و معنایی مولوی، که هزارتوهایی پیچیده و ژرف ایجاد می‌کند.

در اینجا میزان پیچیدگی معنایی (در حافظ) و میزان پیچیدگی حرکتی (فضایی) و موسیقیایی (شنیداری) در مولوی را می‌توان با در هم تنش گره‌ها و نخ‌های به هم‌آمیخته قالی مقایسه کرد که هراندازه پیچیدگی بیشتر شود، تفسیرپذیری را بیشتر می‌کند و هراندازه تفسیرپذیری بیشتر شود، ابهام بالا رفته و فرایندهای بیشتری از رمز گزاری و رمزگشایی ایجاد می‌شوند، که خود سبب تداوم یافتن شکل و معنا در فضا و زمان در بازه‌های فراوان‌تر، گسترده‌تر و ژرف‌تری می‌شوند. این‌چنین است که سادگی و یا پر بودگی ِ فرش پرنقش‌ونگار که خود بازتولیدی از باغ ایرانی است، از یک‌سو و گبه تک‌رنگ را که بازتولیدی از مرتع‌های کوهستانی است، در همان طیفی از معنا و شکل جای داد که برای نمونه می‌توانیم میان شمار بی‌نهایت رنگ و طرح‌ها در یک تابلوی سِرافین دو سانلیس یا هانری روسو و حتی جکسون پولاک از یک‌سو و تمرکز و وحدت رنگ و طرح در آبی ِ ایو کلاین، زرد و نارنجی‌های مارک روتکو یا سپید بر سپید ِ کازمیر مالویچ، ببینیم. آوردن مثال‌هایی دیگر در این زمینه، از تمام هنرها کاری مشکل نیست، اما نیازی برای این کار به نظر نمی‌رسد زیرا منطق حرکت ساختاری مبادله رسانه گفتگویی (دایالوجیکال) میان فرهنگ‌های ایرانی و حاملان آن‌ها یعنی نسل‌های پی‌درپی ایرانیانی که رابطه و پیوستگی خود را با فضا و به‌ویژه با زمین را از خلال فرش تنظیم می‌کنند و اصطلاح ادبی «فرش طبیعت» تنها یک نمونه از آن است، گویای همین اهمیتی است که انباشت لایه‌های تفسیرپذیری بر شکل‌های گوناگون برای فرهنگ‌های متکثر ایرانی داشته است.

فرهنگ ایرانی، بدین ترتیب، امکان می‌دهد که هویت‌های ایرانی هم بتوانند تا بی‌نهایت در قالب‌های شکلی و معنایی پیچیده شده تعریف شوند و هم در قالب‌هایی شکلی و محتوایی تا بی‌نهایت ساده‌شده تا به این وسیله بتوان همه هویت‌ها را تداوم بخشید ولی ابزار اصلی انسجام را نه یک هویت میانجی همچون یک‌زبان میانجی بلکه گسترده‌ای از نظام‌های هنری لایه‌لایه و تفسیرپذیر قرار داد. این‌چنین است که ایرانیان می‌توانند هم خود بمانند و هم به دیگری تبدیل شوند و هویت خود را از یزد به کرمان، از کرمان به اصفهان از اصفهان به سنندج ازآنجا به تبریز و قم و کاشان و مشهد و اردبیل و نایین و کوه‌های بختیاری و دشت‌های آذربایجان و کوهپایه‌های زاگرس و حاشیه‌های کویر و واحه‌های سبز و معجزه‌آسا و حاشیه دریاهای شمال و جنوب بگسترانند و فرش را در مناسکی چون قالی‌شویان مشهد اردهال به موقعیتی از تقدس برسانند که شاید تنها بتوان در کاتولیسیم و در مناسک مصیبت مسیح شاهدش بود.

فرش برای ایرانیان عاملی هویتی است زیرا هم هویت آنکه آن را بافته است را مشخص می‌کند، هم هویت آنکه مصرفش می‌کند و هم سرنوشتی که احتمالاً ده‌ها و بلکه صدها سال داشته و حافظه خانواده‌هایی پی‌درپی و نسل‌اندرنسل را در خود انباشته و هم سرنوشت آتی این خانواده‌ها را؛ اما افزون بر این فرش برای ایرانیان، زبانی برای گفتگو میان فرهنگ‌های است که خود را در سبک‌ها، طرح‌ها و رنگ‌های گوناگون به نمایش می‌گذارند، بدین ترتیب است که می‌توان این فرهنگ‌ها را با یکدیگر مقایسه کرد، آن‌ها را با یکدیگر مبادله کرد و از این راه فرهنگ خود را به فرهنگی دیگری و فرهنگ دیگری را به فرهنگ خودی تبدیل نمود؛ و سرانجام فرش برای ایرانیان، می‌تواند همچون پرده‌ای شفاف و شگفت‌انگیز باشد که به مثال فیلم «رویاها» ی کوروساوا (۱۹۹۰) در نقاشی وان گوگ، درونش فرو روند و آن را همچون شعر حافظ، به هرگونه تفسیر کنند و سرمستانه گویی با موسیقی مولوی با آن در کوچه‌باغ‌هایش به رقص درآیند. نمادشناسی فرش، این معجزه را ممکن می‌کند که خود را به سبکی پرندگانی یافت که بر شاخه‌های درختی نشسته‌اند و بر یکدیگر می‌نگرند، و سپس بال می‌کشند و جایشان را بر درختان این باغ به دیگری می‌سپارند و در تکرار رنگ‌ها، خط‌ها، منحنی‌ها، دایره‌ها، ضرب‌آهنگ‌ها، مستی صوفیانه‌ای را تجربه کرد.

تعداد امتیازات: (0) Article Rating
تعداد مشاهده خبر: (185)
کد خبر: 2071
  • خوانش فرش به‌مثابه بیان رسانه‌ای تکثر هویت ایرانی

نظرات ارسال شده

هم اکنون هیچ نظری ارسال نشده است. شما می توانید اولین نظردهنده باشد.

ارسال نظر جدید

نام

ایمیل

تصویر امنیتی
کد امنیتی را وارد نمایید:

اخبار پربازدید
شناسایی ظرفیت های آموزشی دانش آموختگان فرش دستباف شناسایی ظرفیت های آموزشی دانش آموختگان فرش دستباف

مرکز ملی فرش ایران برای شناسایی و دستیابی به توانمندی آموزشی دانش آموختگان و مرب...

کرمان میزبان رنگرزان کرمان میزبان رنگرزان

چهارمین دوره آموزش ارتقای مهارت رنگرزان به همت مرکز ملی فرش ایران در کرمان آغاز ...

انتصابهای تازه در مرکز ملی فرش ایران انتصابهای تازه در مرکز ملی فرش ایران

با صدور احکام جداگانه ای از سوی رییس مرکز ملی فرش ایران؛ قائم مقام، معاون امور ت...

آغاز رقابت در یازدهمین المپیاد فرش ایران آغاز رقابت در یازدهمین المپیاد فرش ایران

رقابت علمی و عملی در یازدهمین دوره المپیاد فرش دستباف ایران از امروز به مدت دو ر...

آغوش گشایی نمایشگاه میلان روی فرش ایرانی آغوش گشایی نمایشگاه میلان روی فرش ایرانی

رییس نمایشگاه بین المللی صنایع دستی میلان (ایتالیا) با حضور در مرکز ملی فرش ایرا...

برگزاری نهمین نمایشگاه فرش دستباف در اراک برگزاری نهمین نمایشگاه فرش دستباف در اراک

نهمین نمایشگاه فرش دستباف در اراک از ۱۷ تا ۲۲ بهمن ماه در محل نمایشگاه های استان...

پیام رییس مرکز ملی فرش ایران در آغاز سال نو پیام رییس مرکز ملی فرش ایران در آغاز سال نو

رییس مرکز ملی فرش ایران در آغاز سال تازه در نوشتاری پیام شادباش نوروزی خود را پی...

ثبت ملى ٦ منطقه فرش دستباف ايران ثبت ملى ٦ منطقه فرش دستباف ايران

ثبت ملى نشان جغرافیایی مناطق فرش از 40 به 46 منطقه جغرافیایی رسید.

اولین همایش ملی ابریشم ایران برگزار می شود اولین همایش ملی ابریشم ایران برگزار می شود

اولین همایش ملی ابریشم ایران مهرماه 96 در دانشگاه گیلان برگزار می شود.

بازارگرایی در طرح و نقشه فرش بررسی می شود بازارگرایی در طرح و نقشه فرش بررسی می شود

در ادامه سلسله نشست های علمی- تخصصی فرش دستباف، پنجمین نشست با عنوان «طرح و نقشه...

صفحه 1 از 6ابتدا   قبلی   [1]  2  3  4  5  6  بعدی   انتها   
پانزدهمین نمایشگاه فرش مراغه برگزار می شود پانزدهمین نمایشگاه فرش مراغه برگزار می شود

پانزدهمین نمایشگاه فرش دستباف مراغه به مدت یک هفته دراین شهر برگزار می شود.

رایزنی برای تسهیل صادرات فرش ایران به روسیه رایزنی برای تسهیل صادرات فرش ایران به روسیه

رییس مرکز ملی فرش ایران در دیدار با معاون بخش اقتصادی نمایندگی بازرگانی روسیه با...

سند راهبردی فرش دستباف ایران رونمایی شد سند راهبردی فرش دستباف ایران رونمایی شد

سند راهبردی هنر- صنعت فرش دستباف ایران توسط وزیر صنعت، معدن و تجارت رونمایی شد.

تلاش مضاعف برای بهبود وضعیت فرش دستباف تلاش مضاعف برای بهبود وضعیت فرش دستباف

وزیر صنعت، معدن و تجارت بر ضرورت برنامه ریزی و تلاش مضاعف برای بهبود صادرات، ایج...

بازديد از دستبافته هاى موزه آستان مقدس حضرت معصومه (س) بازديد از دستبافته هاى موزه آستان مقدس حضرت معصومه (س)

رئیس مرکز ملی فرش ایران با حضور در حرم کریمه اهل بیت سلام الله علیها از موزه آست...

شناسایی ظرفیت های آموزشی دانش آموختگان فرش دستباف شناسایی ظرفیت های آموزشی دانش آموختگان فرش دستباف

مرکز ملی فرش ایران برای شناسایی و دستیابی به توانمندی آموزشی دانش آموختگان و مرب...

برگزاری 236 دوره آموزشی برای فرش دستباف برگزاری 236 دوره آموزشی برای فرش دستباف

در سال گذشته 236 دوره آموزشی (تخصصی و عمومی) فرش دستباف با تلاش مرکز ملی فرش ایر...

کتابچه معرفی مواد اولیه فرش منتشر شد کتابچه معرفی مواد اولیه فرش منتشر شد

کتابچه ای برای شناخت مواد اولیه فرش دستباف به همت مرکز ملی فرش ایران و به زبان ا...

کتابچه ای در معرفی فرش ایران کتابچه ای در معرفی فرش ایران

از سوی مرکز ملی فرش ایران و با همکاری مجله هالی، کتابچه ای برای معرفی فرش ایران ...

ثبت ملى ٦ منطقه فرش دستباف ايران ثبت ملى ٦ منطقه فرش دستباف ايران

ثبت ملى نشان جغرافیایی مناطق فرش از 40 به 46 منطقه جغرافیایی رسید.

پیام رییس مرکز ملی فرش ایران در آغاز سال نو پیام رییس مرکز ملی فرش ایران در آغاز سال نو

رییس مرکز ملی فرش ایران در آغاز سال تازه در نوشتاری پیام شادباش نوروزی خود را پی...

انجام مطالعه درباره مستندسازی شیوه های طراحی و رنگ آمیزی نقشه فرش در اراک انجام مطالعه درباره مستندسازی شیوه های طراحی و رنگ آمیزی نقشه فرش در ا...

جلسه دفاع از طرح مطالعاتی «مستند سازی شیوه های طراحی و رنگ آمیزی نقشه فرش دستباف...

مطالعه ای برای شناخت ساختار فرشبافی سه استان مطالعه ای برای شناخت ساختار فرشبافی سه استان

جلسه دفاع از طرح مطالعاتی «شناخت مواد اولیه، دار و ابزار، چله کشی و چله دوانی و ...

ارایه طرح مطالعاتی سهم بازار فرش ایران در بازار سنگاپور ارایه طرح مطالعاتی سهم بازار فرش ایران در بازار سنگاپور

جلسه دفاع از طرح مطالعاتی «بررسی سهم بازار فرش دستباف ایران نسبت به رقبا در بازا...

نشستی تخصصی برای قالی شاهسون نشستی تخصصی برای قالی شاهسون

ششمین نشست علمی تخصصی با موضوع «قالی شاهسون» به همت مرکز ملی فرش ایران در محل مو...

تداوم پیگیری ها برای پایگاه فرش جنوب شرق کشور تداوم پیگیری ها برای پایگاه فرش جنوب شرق کشور

معاون توسعه مدیریت، منابع و امور استان‌های وزارت صنعت، معدن و تجارت و رییس مرکز ...


  علی اصغرشیرسپهر: باسلام وتشکر.بنده شیرسپهر هستم دبیر انجمن طراحان فرش اصفهان.وباسابقه ایی نزدیک به چهل سال فعالیت درط...


  سهیلا تیموری: همه چی خیلی عالی و با برنامه ریزی و بسیار خوشایند برگزار شده بود, به همه شرکت کنندگانی که در این مسا...


  طیبه رحیمی : با سلام،
ببخشید، عنواین تحقیق برای سال 96 کی اعلام میشه؟


  ک.م.: ... و بعد کل صنف از هزینه کردن این بیت المال بهره مند میشوند یا معدود تولید کنندگانی؟!زمان مناسبی هس...


  عبدلی: من نمیدونم آخه بازاریابی فرش به چه درد کارکنان میخوره. یا اصلا چندتا ازاین کارکنان رشته فرش خوندن.


  فرامرز خوشاب: بادرود
بحث مالیات وبیمه قالیبافان به چه نتیجه ای رسید. لطفا در این زمینه اطلاع رسانی فرمایید. با سپاس


  ش. صادقی.موسسه گفتمان جهان گردشگری: Oxبا سلام و احترام.دوره سه روزه اشنایی با فرش دستباف بلحاظ کاربردی بودن مطالب برای آشنایی راهنمایان ...


  فریبا عباسی: با عرض سلام خدمت شما وهمه دست اندر کاران خدمت به عرصه فرش دستباف خدا قوت .از شنیدن این خبر بسیار خو...


  فاطمه رجبي: با سلام و احترام ضمن تشكر از تلاش هاي شما در مركز ملي فرش ايران، خواهشمند است اطلاع رساني هاي اين بر...


  بصام: سلام. مناسب است که فرم نیازسنجی پژوهشی را به صورت فایل ورد قرار دهید که قابل تکمیل کردن باشد.


  Mahdi Omidi Jafari: سلامالبته برگزاری نمایشگاه ها جای خوشحالی دارد.ولی همزمان بودن آنها در استانهای مختلف جای تعجب دارد،...


  sdsd: ssdsd


  معصومه: بسلام پدر من 50 سال هم که قالی بافت هست و تا الان و پدر از قالی بافی فقط کارتش رو داره و بیمه اش رو...


  عذرا: بااهدای سلام وخداقوت درفهرست پذیرفته شدگ...


  نسرین: سلام نمایشگاه خیلی خوبی
ایا تو رفسنجان اموزشگاهی که تابلو فرش یاد بدهند هست

گزارش های تصویری
جهت نمایش آلبوم کلیک نمایید: بازدید وزیر صنعت، معدن و تجارت از مرکز ملی فرش ایران
جهت نمایش آلبوم کلیک نمایید: 		بازديد از دستبافته هاى موزه آستان مقدس حضرت معصومه (س) و نمایشگاه دايمى فرش دستباف در حال ساخت استان قم
جهت نمایش آلبوم کلیک نمایید: حضور معاون وزیر و رییس مرکز ملی فرش ایران در کرمان برای پیگیری احیای ساختمان تاریخی شرکت فرش