جمعه 04 فروردین 1396  
آخرین اخبار:
اخبار مرکز, اخبار فرش, پژوهش و نوآوری | نشستی تخصصی برای قالی شاهسون
اخبار مرکز, اخبار فرش, پژوهش و نوآوری, فرهنگی و اجتماعی | سخن از طرح و نقشه فرش در نشستى تخصصی
اخبار مرکز, اخبار فرش | رایزنی برای عرضه شایسته فرش ایران در شانگهای
همایش ها, اخبار مرکز, اخبار فرش | آیین پایانی یازدهمین المپیاد فرش دستباف برگزار شد
اخبار مرکز, اخبار فرش | همراهی مجلس برای بهبود تولید و تجارت فرش
نمایشگاه ها, اخبار مرکز, اخبار فرش, امور استان ها | عاملان توسعه خوشه های فرش از دموتکس گفتند
اخبار فرش, بازرگانی, اخبار خبرگزاری | فرش ایرانی در آمریکا پس از شش سال تحریم
اخبار مرکز, اخبار فرش, فرهنگی و اجتماعی | آغاز تبلیغ برای فرش ایران در اروپا
نمایشگاه ها, اخبار مرکز, اخبار فرش | ایران در دموتکس 2016 درخشید
المپیاد ها, اخبار مرکز, اخبار فرش, امور استان ها | دهمین المپياد كشوري فرش به میزبانی خراسان رضوی برگزار مي شود
17

خوانش فرش به‌مثابه بیان رسانه‌ای تکثر هویت ایرانی

خوانش فرش به‌مثابه بیان رسانه‌ای تکثر هویت ایرانی

پهنه تمدنی ایرانی که از افغانستان تا زاگرس و از خلیج‌فارس تا جنوب قفقاز با نام «ایران فرهنگی» شناخته می‌شود، یک میراث بشری است و به قوم و نژاد و فرهنگ واحدی در زمان و مکان مشخص، تعلق ندارد: این یادگار برجسته تاریخ انسانی، حاصل گر هم آمدن هزاران ساله اقوام، زبان‌ها، مردمان، فرهنگ‌ها و هنرها و مهارت‌های بی‌شماری است که در طول این زمان، بر یکدیگر انباشته شده و شاید بهتر باشد، با الهام گرفتن از موضوع سخن در این جلسه، بگوییم درهم‌تنیده شده‌اند. این فرهنگ ِ متکثر تمدنی را نه باید با «فرهنگ ملی» و تاریخی در قالب یک دولت – ملت اشتباه گرفت و نه به‌خصوص با توهمات ننگین نژادپرستانه‌ای که وسوسه‌های آن، هر بار بشریت به سقوط خود نزدیک می‌شود، بالا می‌گیرند. به باور اکثر قریب به‌اتفاق ایران شناسان، این پهنه را مردمانی تشکیل داده‌اند که نقطه مشترکشان در «شفاهی» و «غیر نوشتاری» بودنشان بوده است، نه اینکه قادر به نوشتن نبوده باشند و از این ابزار بی‌بهره باشند، بلکه به این دلیل که در سنت‌های انسانی «نوشتار» تنها یکی از ابزارهای مبادله اندیشه و انباشت حافظه و انتقال شناخت بوده است که حتی امروز نیز انحصاری در این زمینه ندارد و تصویر و رسانه‌های از جنس حس‌های دیگر، نظیر حس بساوایی، بویایی و چشایی و شنیداری، در بسیاری از موارد بر آن برتری دارند.

در ایران نیز، این تکثر فرهنگی و تمایل به حفظ و تداوم بخشیدن به هویت‌های فردی و محلی از یک‌سو، اما درهمان حال نیاز به داشتن «زبان»ی مشترک برای مبادله و با هم زیستن از سوی دیگر و به دست آوردن یک انسجام جمعی، سبب شد که گروهی از رسانه‌ها که باید آن‌ها را رسانه‌های غیرکلامی نامید موقعیتی خارق‌العاده برای رشد و شکوفایی بیابند. مهم‌ترین این نظام‌ها که محور اساسی‌شان «تکرار» است و با یکدیگر نیز درهم‌آمیخته‌اند و در نهایت یکی از بهترین نمودهای خود را در فرش ایرانی می‌یابند، عبارت‌اند از:

– نظام‌های ضرب‌آهنگی شنیداری از خلال صدا، موسیقی، شعر

– نظام‌های ضرب‌آهنگی دیداری- حرکتی از خلال رقص، ریتمیک‌های کُوبشی چه در هنرهای تجسمی چه در نظام‌های موسیقیایی

– نظام‌های گرافیک از خلال طراحی‌های خطی و فضایی و زمانی در معماری، باغ‌ها، شبکه‌های آب، حوض‌ها، نقش‌های برجسته، اشیاء تزئینی و جواهرات …

– و سرانجام آنچه اینجا موضوع بحث ما است: نظام‌های بافندگی: یعنی سازه‌های بافته‌شده در مسیرهای عمودی و افقی، با گره‌هایی که می‌توان آن‌ها را گره‌هایی معنایی به‌حساب آورد.

فرش ایرانی و اشکال دیگر بافته‌ها از گلیم، چیغ، گبه گرفته تا انواع بافته‌های پارچه‌ای و زربافت‌ها، ملیله‌دوزی‌ها و … پیشینه‌هایی چند هزارساله دارند و در آن‌ها نه‌فقط یک‌ ضرب‌آهنگ خاص تکرار در سوراخ کردن‌ها، دوختن‌ها، کوبش‌ها و دست‌کاری در رنگ‌ها و درهم آمیختن نخ‌ها دیده می‌شود، بلکه بنا بر فرهنگی که از آن سخن می‌گوییم، انعکاس و گویایی خاصی از اقلیم و کارکردهای فرهنگی برای انطباق یافتن با آن را نشان می‌دهند. این‌چنین است که می‌بینیم فرش کاشان و قم و مشهد و اصفهان و بختیاری و ترکمن و گلیم‌های عشایری و چیغ‌های زاگرس و دست‌بافت‌های کوچ‌نشینان و سوزن‌دوزی و سکه‌دوزی‌های بلوچستان، هر کدام معانی و روش‌ها و شیوه‌های مبادله فکری و تفسیرپذیری‌های خود را دارند.

نظام غیر نوشتاری، در اینجا، در پیچیدگی خاصی قرار دارد که تقریباً تمام نظام‌های پیش‌گفته را در خود جاری دارد: از موسیقی و گرافیک و رنگ و صدا و فضا گرفته تا معماری و اسطوره‌های شفاهی و باغ‌های ایرانی و روایت‌هایی که می‌توان بنا بر مورد و گاه به‌صورت همزمان آن‌ها را در خط افقی، عمومی، چرخشی خواند و تفسیر کرد. هم ازاین‌رو، شاید نزدیک‌ترین رسانه‌ای که بتوانیم با فرش ایرانی مقایسه کنیم، شعرِ ایران و به‌ویژه شعر حافظ در رده نخست و شعر مولوی در رده بعدی است. لایه‌های انباشته‌شده و گره‌خورده در هم در واژگان حافظ، که با ساختارهای زبانی و نحوی و معنایی درهم‌آمیخته می‌شوند و ضرب‌آهنگ‌های صوری و معنایی مولوی، که هزارتوهایی پیچیده و ژرف ایجاد می‌کند.

در اینجا میزان پیچیدگی معنایی (در حافظ) و میزان پیچیدگی حرکتی (فضایی) و موسیقیایی (شنیداری) در مولوی را می‌توان با در هم تنش گره‌ها و نخ‌های به هم‌آمیخته قالی مقایسه کرد که هراندازه پیچیدگی بیشتر شود، تفسیرپذیری را بیشتر می‌کند و هراندازه تفسیرپذیری بیشتر شود، ابهام بالا رفته و فرایندهای بیشتری از رمز گزاری و رمزگشایی ایجاد می‌شوند، که خود سبب تداوم یافتن شکل و معنا در فضا و زمان در بازه‌های فراوان‌تر، گسترده‌تر و ژرف‌تری می‌شوند. این‌چنین است که سادگی و یا پر بودگی ِ فرش پرنقش‌ونگار که خود بازتولیدی از باغ ایرانی است، از یک‌سو و گبه تک‌رنگ را که بازتولیدی از مرتع‌های کوهستانی است، در همان طیفی از معنا و شکل جای داد که برای نمونه می‌توانیم میان شمار بی‌نهایت رنگ و طرح‌ها در یک تابلوی سِرافین دو سانلیس یا هانری روسو و حتی جکسون پولاک از یک‌سو و تمرکز و وحدت رنگ و طرح در آبی ِ ایو کلاین، زرد و نارنجی‌های مارک روتکو یا سپید بر سپید ِ کازمیر مالویچ، ببینیم. آوردن مثال‌هایی دیگر در این زمینه، از تمام هنرها کاری مشکل نیست، اما نیازی برای این کار به نظر نمی‌رسد زیرا منطق حرکت ساختاری مبادله رسانه گفتگویی (دایالوجیکال) میان فرهنگ‌های ایرانی و حاملان آن‌ها یعنی نسل‌های پی‌درپی ایرانیانی که رابطه و پیوستگی خود را با فضا و به‌ویژه با زمین را از خلال فرش تنظیم می‌کنند و اصطلاح ادبی «فرش طبیعت» تنها یک نمونه از آن است، گویای همین اهمیتی است که انباشت لایه‌های تفسیرپذیری بر شکل‌های گوناگون برای فرهنگ‌های متکثر ایرانی داشته است.

فرهنگ ایرانی، بدین ترتیب، امکان می‌دهد که هویت‌های ایرانی هم بتوانند تا بی‌نهایت در قالب‌های شکلی و معنایی پیچیده شده تعریف شوند و هم در قالب‌هایی شکلی و محتوایی تا بی‌نهایت ساده‌شده تا به این وسیله بتوان همه هویت‌ها را تداوم بخشید ولی ابزار اصلی انسجام را نه یک هویت میانجی همچون یک‌زبان میانجی بلکه گسترده‌ای از نظام‌های هنری لایه‌لایه و تفسیرپذیر قرار داد. این‌چنین است که ایرانیان می‌توانند هم خود بمانند و هم به دیگری تبدیل شوند و هویت خود را از یزد به کرمان، از کرمان به اصفهان از اصفهان به سنندج ازآنجا به تبریز و قم و کاشان و مشهد و اردبیل و نایین و کوه‌های بختیاری و دشت‌های آذربایجان و کوهپایه‌های زاگرس و حاشیه‌های کویر و واحه‌های سبز و معجزه‌آسا و حاشیه دریاهای شمال و جنوب بگسترانند و فرش را در مناسکی چون قالی‌شویان مشهد اردهال به موقعیتی از تقدس برسانند که شاید تنها بتوان در کاتولیسیم و در مناسک مصیبت مسیح شاهدش بود.

فرش برای ایرانیان عاملی هویتی است زیرا هم هویت آنکه آن را بافته است را مشخص می‌کند، هم هویت آنکه مصرفش می‌کند و هم سرنوشتی که احتمالاً ده‌ها و بلکه صدها سال داشته و حافظه خانواده‌هایی پی‌درپی و نسل‌اندرنسل را در خود انباشته و هم سرنوشت آتی این خانواده‌ها را؛ اما افزون بر این فرش برای ایرانیان، زبانی برای گفتگو میان فرهنگ‌های است که خود را در سبک‌ها، طرح‌ها و رنگ‌های گوناگون به نمایش می‌گذارند، بدین ترتیب است که می‌توان این فرهنگ‌ها را با یکدیگر مقایسه کرد، آن‌ها را با یکدیگر مبادله کرد و از این راه فرهنگ خود را به فرهنگی دیگری و فرهنگ دیگری را به فرهنگ خودی تبدیل نمود؛ و سرانجام فرش برای ایرانیان، می‌تواند همچون پرده‌ای شفاف و شگفت‌انگیز باشد که به مثال فیلم «رویاها» ی کوروساوا (۱۹۹۰) در نقاشی وان گوگ، درونش فرو روند و آن را همچون شعر حافظ، به هرگونه تفسیر کنند و سرمستانه گویی با موسیقی مولوی با آن در کوچه‌باغ‌هایش به رقص درآیند. نمادشناسی فرش، این معجزه را ممکن می‌کند که خود را به سبکی پرندگانی یافت که بر شاخه‌های درختی نشسته‌اند و بر یکدیگر می‌نگرند، و سپس بال می‌کشند و جایشان را بر درختان این باغ به دیگری می‌سپارند و در تکرار رنگ‌ها، خط‌ها، منحنی‌ها، دایره‌ها، ضرب‌آهنگ‌ها، مستی صوفیانه‌ای را تجربه کرد.

تعداد امتیازات: (0) Article Rating
تعداد مشاهده خبر: (154)
کد خبر: 2071
  • خوانش فرش به‌مثابه بیان رسانه‌ای تکثر هویت ایرانی

نظرات ارسال شده

هم اکنون هیچ نظری ارسال نشده است. شما می توانید اولین نظردهنده باشد.

ارسال نظر جدید

نام

ایمیل

تصویر امنیتی
کد امنیتی را وارد نمایید:

اخبار پربازدید
فرش دستباف به برنامه ششم راه یافت فرش دستباف به برنامه ششم راه یافت

نمایندگان مجلس شورای اسلامی، وزارت صنعت، معدن و تجارت را در طول برنامه ششم توسعه...

دموتکس 2017 آغاز به كار كرد دموتکس 2017 آغاز به كار كرد

نمایشگاه دموتکس ٢٠١٧ در هانوفر آلمان با حضور تولیدکنندگان و صادرکنندگان فرش دستب...

شیراز میزبان یازدهمین دروره المپیاد فرش دستباف ایران شیراز میزبان یازدهمین دروره المپیاد فرش دستباف ایران

یازدهمین دروره المپیاد فرش دستباف کشور از سوم تا پنجم اسفند ماه در شیراز برگزار ...

اعلام چارچوب پرسش های یازدهمین المپیاد فرش اعلام چارچوب پرسش های یازدهمین المپیاد فرش

چارچوب طراحی پرسش های آزمون های نظری و عملی یازدهمین دوره المپیاد فرش دستباف اعل...

اولین نمایشگاه فرش دستباف گلستان برگزار می شود اولین نمایشگاه فرش دستباف گلستان برگزار می شود

اولین نمایشگاه فرش دستباف و صنایع وابسته استان گلستان بهمن ماه امسال در محل دایم...

فرش واره برگزار مى شود فرش واره برگزار مى شود

همایش همداستانی اهالی هنر و فرش با نام "فرش واره" برگزار می شود.

دستبافته های ایرانی در میان برترین های دموتکس دستبافته های ایرانی در میان برترین های دموتکس

امسال هم دستبافته هایی از ایران در آیین معرفی برترین های دموتکس مورد تقدیر قرار ...

نمایشگاه دموتکس در اندیشه تغییرات نمایشگاه دموتکس در اندیشه تغییرات

نمایشگاه دموتکس ٢٠١8 با دگرگونی هایی در چیدمان سالن ها برگزار خواهد شد.

استقبال از همایش «فرش واره» استقبال از همایش «فرش واره»

همایش همداستانی اهالی هنر و فرش با عنوان «فرش واره» به همت مرکز ملی فرش ایران بر...

آغاز رقابت در یازدهمین المپیاد فرش ایران آغاز رقابت در یازدهمین المپیاد فرش ایران

رقابت علمی و عملی در یازدهمین دوره المپیاد فرش دستباف ایران از امروز به مدت دو ر...

صفحه 1 از 6ابتدا   قبلی   [1]  2  3  4  5  6  بعدی   انتها   
پیام رییس مرکز ملی فرش ایران در آغاز سال نو پیام رییس مرکز ملی فرش ایران در آغاز سال نو

رییس مرکز ملی فرش ایران در آغاز سال تازه در نوشتاری پیام شادباش نوروزی خود را پی...

انجام مطالعه درباره مستندسازی شیوه های طراحی و رنگ آمیزی نقشه فرش در اراک انجام مطالعه درباره مستندسازی شیوه های طراحی و رنگ آمیزی نقشه فرش در ا...

جلسه دفاع از طرح مطالعاتی «مستند سازی شیوه های طراحی و رنگ آمیزی نقشه فرش دستباف...

مطالعه ای برای شناخت ساختار فرشبافی سه استان مطالعه ای برای شناخت ساختار فرشبافی سه استان

جلسه دفاع از طرح مطالعاتی «شناخت مواد اولیه، دار و ابزار، چله کشی و چله دوانی و ...

ارایه طرح مطالعاتی سهم بازار فرش ایران در بازار سنگاپور ارایه طرح مطالعاتی سهم بازار فرش ایران در بازار سنگاپور

جلسه دفاع از طرح مطالعاتی «بررسی سهم بازار فرش دستباف ایران نسبت به رقبا در بازا...

نشستی تخصصی برای قالی شاهسون نشستی تخصصی برای قالی شاهسون

ششمین نشست علمی تخصصی با موضوع «قالی شاهسون» به همت مرکز ملی فرش ایران در محل مو...

تداوم پیگیری ها برای پایگاه فرش جنوب شرق کشور تداوم پیگیری ها برای پایگاه فرش جنوب شرق کشور

معاون توسعه مدیریت، منابع و امور استان‌های وزارت صنعت، معدن و تجارت و رییس مرکز ...

نشستی با موضوع قالی شاهسون برگزار می شود نشستی با موضوع قالی شاهسون برگزار می شود

در ادامه سلسله نشست های علمی- تخصصی فرش دستباف، ششمین نشست با عنوان «نگاهی به قا...

سخن از طرح و نقشه فرش در نشستى تخصصی سخن از طرح و نقشه فرش در نشستى تخصصی

نشست علمى- تخصصى با موضوع "طرح و نقشه فرش دستباف؛ چالش سلیقه یابی و بازارگرایی" ...

بررسى وضعيت اتحاديه هاى صنفى فرش در خانه ملت بررسى وضعيت اتحاديه هاى صنفى فرش در خانه ملت

در نشست فراکسیون فرش و صنایع دستی در مجلس شوراى اسلامى وضعيت اتحاديه هاى صنفى فر...

مستند «سوزنگرد» در جشن تصویر سال مستند «سوزنگرد» در جشن تصویر سال

مستند «سوزنگرد» با همکاری مرکز ملی فرش ایران از سوی مرکز گسترش سینمای مستند و تج...

رایزنی برای عرضه شایسته فرش ایران در شانگهای رایزنی برای عرضه شایسته فرش ایران در شانگهای

با حضور هیئت چینی در مرکز ملی فرش ایران برای راه اندازی بخش فرش در پاویون ملی ای...

نمایش فرش و صنایع‌دستی زنجان در خانه ملت نمایش فرش و صنایع‌دستی زنجان در خانه ملت

نمایشگاه فرش و صنایع دستی استان زنجان امروز در مجلس شورای اسلامی گشایش یافت.

بررسی چالش های صادرات فرش در مجلس بررسی چالش های صادرات فرش در مجلس

نشست فراکسیون فرش و صنایع دستی مجلس به منظور بررسی چالش های توليدى و صادراتی فرش...

بازارگرایی در طرح و نقشه فرش بررسی می شود بازارگرایی در طرح و نقشه فرش بررسی می شود

در ادامه سلسله نشست های علمی- تخصصی فرش دستباف، پنجمین نشست با عنوان «طرح و نقشه...

بررسی گفتمان باغ ایرانی در فرش دستباف بررسی گفتمان باغ ایرانی در فرش دستباف

چهارمین نشست علمی- تخصصی با موضوع "گفتمان باغ ایرانی در فرش دستباف" با هماهنگی م...

نشستی برای بررسی «گفتمان باغ ایرانی در فرش دستباف» نشستی برای بررسی «گفتمان باغ ایرانی در فرش دستباف»

در ادامه سلسله نشست های علمی- تخصصی فرش دستباف، چهارمین نشست با عنوان «گفتمان با...


  علی اصغرشیرسپهر: باسلام وتشکر.بنده شیرسپهر هستم دبیر انجمن طراحان فرش اصفهان.وباسابقه ایی نزدیک به چهل سال فعالیت درط...


  سهیلا تیموری: همه چی خیلی عالی و با برنامه ریزی و بسیار خوشایند برگزار شده بود, به همه شرکت کنندگانی که در این مسا...


  طیبه رحیمی : با سلام،
ببخشید، عنواین تحقیق برای سال 96 کی اعلام میشه؟


  ک.م.: ... و بعد کل صنف از هزینه کردن این بیت المال بهره مند میشوند یا معدود تولید کنندگانی؟!زمان مناسبی هس...


  عبدلی: من نمیدونم آخه بازاریابی فرش به چه درد کارکنان میخوره. یا اصلا چندتا ازاین کارکنان رشته فرش خوندن.


  فرامرز خوشاب: بادرود
بحث مالیات وبیمه قالیبافان به چه نتیجه ای رسید. لطفا در این زمینه اطلاع رسانی فرمایید. با سپاس


  ش. صادقی.موسسه گفتمان جهان گردشگری: Oxبا سلام و احترام.دوره سه روزه اشنایی با فرش دستباف بلحاظ کاربردی بودن مطالب برای آشنایی راهنمایان ...


  فریبا عباسی: با عرض سلام خدمت شما وهمه دست اندر کاران خدمت به عرصه فرش دستباف خدا قوت .از شنیدن این خبر بسیار خو...


  فاطمه رجبي: با سلام و احترام ضمن تشكر از تلاش هاي شما در مركز ملي فرش ايران، خواهشمند است اطلاع رساني هاي اين بر...


  بصام: سلام. مناسب است که فرم نیازسنجی پژوهشی را به صورت فایل ورد قرار دهید که قابل تکمیل کردن باشد.


  Mahdi Omidi Jafari: سلامالبته برگزاری نمایشگاه ها جای خوشحالی دارد.ولی همزمان بودن آنها در استانهای مختلف جای تعجب دارد،...


  sdsd: ssdsd


  معصومه: بسلام پدر من 50 سال هم که قالی بافت هست و تا الان و پدر از قالی بافی فقط کارتش رو داره و بیمه اش رو...


  عذرا: بااهدای سلام وخداقوت درفهرست پذیرفته شدگ...


  نسرین: سلام نمایشگاه خیلی خوبی
ایا تو رفسنجان اموزشگاهی که تابلو فرش یاد بدهند هست

گزارش های تصویری
جهت نمایش آلبوم کلیک نمایید: حضور معاون وزیر و رییس مرکز ملی فرش ایران در کرمان برای پیگیری احیای ساختمان تاریخی شرکت فرش
جهت نمایش آلبوم کلیک نمایید: نشست علمی - تخصصی «قالی شاهسون»
جهت نمایش آلبوم کلیک نمایید: نشست علمى- تخصصى