چهارشنبه 09 فروردین 1396  

الف: ارتباط با سازمان

الف: ارتباط با سازمان صنعت،معدن و تجارت

ایلام

کد و شماره سازمان

084

32224660

دورنگار سازمان

32227310

32246268

ريیس سازمان

یارا... نصیری

پایگاه اينترنتي سازمان

ilm.mimt.gov.ir

رييس اداره فرش سازمان

سبحان  چراغی

 sobhanche@yahoo.com

کارشناسان اداره فرش

...... 

شماره تماس اداره فرش

084

32228088

32228125

دورنگار اداره فرش

32227310

32246268

ب : آمار قالیبافان،مجتمع ها ،کارگاه ها،فعالیت های جانبی فرش دستباف و بیمه تامین اجتماعی

ب : آمار  قالیبافان،مجتمع ها ،کارگاه ها،فعالیت های جانبی فرش دستباف و بیمه تامین اجتماعی

تعداد قالیبافان

                                                                                     

                                                    14219            نفر      

 

مجتمع ها وکارگاه های قالیبافی

مجتمع متمرکز

                   14            فقره

کارگاه قالیبافی

                 -             فقره

تولید غیر متمرکز

                12           فقره

 

طرح ونقشه فرش

واحد تولید طرح ونقشه

                  1             فقره

طراح فرش

                  7             نفر

نقاش فرش

                  7             نفر

 

 

 

فعالیتهای جانبی و تکمیلی

مرتبط با فرش دستباف

ریسندگی خامه قالی

                  -            فقره

رنگرزی خامه قالی

                    1           فقره

واحد قالیشویی

                  -            فقره

ساخت و عرضه دار و ابزار قالیبافی

                  9            فقره

واحد دار کشی

                 -             فقره

کارگاه های پرداخت فرش

                 -             فقره

مرمت کار و رفوگر فرش

                  -              نفر

فروشگاه عرضه مواد اولیه

                  9            فقره

 

بیمه تامین اجتماعی

تعداد معرفی شدگان

           7320    نفر

تعداد بیمه شدگان

             5806        نفر

تسهیلات بانکی تخصیص یافته از سال 84 تاکنون

 

                             134          میلیارد ریال

ج: مشخصات ذينفعان فرش دستباف استان

ج: مشخصات ذينفعان فرش دستباف استان

كليه ذينفعان فعال در استان اعم از: اتحاديه ها،‌ تشكلها، انجمن ها،‌دانشگاههاي مرتبط، موزه ها و خانه هاي فرش و ساير مراكز مرتبط و فعال مستقيم وغيرمستقيم با فرش دستباف

شماره هاي تماس

نام مسئول

نشاني : آدرس فيزيكي و اينترنتي

اتحاديه فرش دستباف روستايي

09188421353

منتي نژاد

ايلام- بلوار مدرس

شركت سهامي فرش استان

08413237178

حاملي

ايلام- انتهاي خ بعثت- بلوار امام

تعاوني اتحاديه فرش دستباف شهرستان ملكشاهي

09185118123

شيربيگي

شهرستان ملكشاهي

تعاوني اتحاديه فرش دستباف شهرستان  دره شهر

09188428659

قوچي

شهرستان  دره شهر

تعاوني اتحاديه فرش دستباف شهرستان بدره

09183455322

دارابي

شهرستان بدره

تعاوني اتحاديه فرش دستباف شهرستان دهلران

09188438810

مهدوي

شهرستان دهلران

تعاوني اتحاديه فرش دستباف شهرستان شيروان چرداول

09183431024

بيرزادي

شهرستان شيروان چرداول

اتحاديه صنفي شهرستان شيروان چرداول

09188330843

خانم ماهيگير

شهرستان شيروان چرداول

اتحاديه صنفي شهرستان ايوان

09183443436

خانم محمدي

شهرستان ايوان

تعاوني اتحاديه فرش دستباف شهرستان آبدانان

09188417896

جمشيدي

شهرستان آبدانان

تعاوني اتحاديه فرش دستباف شهرستان ايلام

09188427989

بابلي

ايلام- خ آيت اله طالقاني


د: معرفي فرش استان

د: معرفي فرش استان

فرش از ديرباز جايگاه ويژه اي در بين مردم ايلام داشته و در رونق اقتصادي زندگي روستائيان بسيار تاثيرگذار بوده و از زمانهاي دور استان ايلام با توجه به اينكه مناطق روستايي و عشايري زيادي دارد برحسب نياز در اين زمينه ايفاي نقش داشته و نقطه اصلي احيا آن در روستاي چم ژاب شهرستان دره شهر مي باشد و بافندگان اين سامان امروز با دستان معجزه گر خويش آبي را از بيكران آبي آسمان، سبز را از جنگل هاي هميشه سبز و سفيدي را از تارهاي سپيد موهاي مادربزرگ ها را در تار و پودهاي قالي مي تنند و دستان پينه بسته از جور زمكان تار و پودها را احساس مي كند.

از كوچه پس كوچه ها اين شهر كه مي گذري صداي موزون ضربهايشان آوايي برمي افكند آنقدر كه هارمونيهاي هر ضرب آن يادآور هدفي والا و نزديكي به دنياي هنر بوده و پاي دل را به كوچكي دار قالي باز مي كند، دلهاي بزرگ و كم توقع زناني كه در دل رنج و غم و تنگدستي كه با اراده و پشتكار نسيم اميدواري را در چشمانشان به هم گره مي زنند و با استفاده از كمترين امكانات زيباترين و پرنقش و نگارترين فرشها را خلق و به بازارهاي جهاني عرضه مي نمايند.

ايلام استاني است با قدمت چند هزار ساله و قسمتي از عيلام باستان به مركزيت شوش دانيال واقع در خوزستان است. اطلاعات تاريخي اثل فن و كارشناسان فرش كشور درباره استان ايلام بسيار اندك است. اين بي اطلاعي سبقه اي به درازاي 200 سال دارد،‌چون با روي كار آمدن خاندان قاجار و دشمني اين سلسله با خاندان لرتبار زند، جفاهاي فراواني به اين قوم دلاور رفت،‌كه گوشه گوشه تاريخ گواه و مويد اين مطلب است، بعد از قاجار و با كنار رفتن غلامرضاخان فيلي آخرين والي لرستان پشتكوه (ايلام كنوني ) اين قوم،‌ ارزش و اهميت منطقه اي خود را از دست داد، از سويي ديگر سياست ها تمركز گرايانه دولت رضاخاني و قتل و غارت مناطق لرنشين و اعدام خوانين لر، همه و همه دست به دست هم دادند،تا چهره كنوني ايلام ( لرستان پشتكوه ) در طول ساليان به صورت محروميتي عميق جلوه كند. اين استان از نظر زباني و قومي تنوع خاصي در اقليم هاي مختلف خود دارد كه اهم آنها عبارتند از : 1- كردي-2-لكي3- كردي 4- عربي، از آنجايي كه همه اينان اعم از كرد و لر و لك، به دست بافته هاي خود قالي لري مي گويند. تمام نقوش بومي استان را در زير گروه نقوش لري بررسي مي كنيم، لذا برآن شديم، كه با مراجعه به نمونه هاي بافته شده ويژگي هاي خاص اين منطقه را شناسايي كنيم، همانگونه كه ميدانيم در حال حاضر با رواج جا به جا بافي هايي كه در سراسر كشور رخ داده است، قالي بافي سنتي رو به افول نهاده، به طوري كه در استان ايلام كارگاهي كه نمونه هاي محلي را ببافد وجود ندارد و اكثر بافندگان فعال استان با داشتن سفارش بافت طرح قم، كاشان و نايين هويت بومي خويش را فراموش كرده اند.

جالب است بدانيم كيفيت قالي هاي طرح قم و كاشان كه توسط بافندگان استان ايلام بافته شده، از خود مناطق قم و كاشان بهتر است و حتي قيمت آنها نيز كمي بالاتر از نمونه هاي اصلي است. اين در حالي است كه نمونه طرح هاي لري بافته شده،‌اين تحقق در نوع خود بي نظير هستند، همه كارشناسان،‌فرش ايلام را به طرح هاي قم و كاشان مي شناسند . اما شايد كمتر كسي بداند كه اين استان با توجه به قدمت ديرينه خود يكي از مراكز مهم قالي بافي غرب كشور بوده. در اين استان هنوز بخشي از مردم با دامداري و زندگي كوچ روي زندگي مي كنند، و در ان همه نوع اقليم اعم از كوهستان،‌ دشت، كوهپايه اي و سردسبز و گرمسير و معتدل ديده مي شود، به تعبير ديگر ايلام يك ايران كوچك است. زندگي كوچ روي نياكان مردم اين استان،‌باعث شده است كه گاهي در ميان نقوش بومي رد پاي قالي هاي بختياري و زنجان را در قالي ايلام ببينيم، اما اين تعداد بسيار كم اند، شايد بتوان گفت بيش از 98 درصد نمونه هاي يافت شده متعلق به ساكنين بومي است،‌اما اين نكته را بايد اذعان نمود كه قالي هاي اين منطقه شباهت زيادي به قالي هاي شمال خوزستان (انديمشك،شوش، گتوند، دزفول و ... ) و لرستان دارد و اين مسئله عجيبي نيست، چون همه مردم ساكن ايم مناطق اصالتا، لر تبار هستند هرچند در ايلام كنوني گاهاً گرايش قوم مدارنه به سمت فرهنگ كردي هم وجود دارد امام واقعيت اين است كه اين استان حداقل به مدت 800 سال به گوه تاريخ جزو لرستان بزرگ بوده و از زمان حسينقلي خان ابوقداره تا زمان غلامرضا خان ابوقداره آخرين والي لرستان، اين منطقه مركز لرسان پشتكوه بوده است . و اين خود مويد اين مطلب است كه چرا شمال خوزستان و ايلام و لرستان در بسياري از سنت هات و آداب و رسوم شبيه به هم هستند. در اين مقاله تمام موارد ياد شده به صورتي كاملاً علمي واكاوي شده است . حال برآنيم تا نقشها، نمادها و اعتقادات را بازگو كنيم.

بنده نقشمايه هاي لري را به 10 گروه اصلي تفكيك كرده ام. كه هر كدام از اين گروه ها به صورت تلفيقي هم ديده مي شوند. البته با پيشرفت عمليات ميداني تحقيق امكان اضافه شدن گروه ها اجتناب ناپذير خواهد بود.

1- نقشمايه هايي منظم و هندسي: كه حاصل كنارهم چيده شدن منظم و متقارن شكلهاي ساده هندسي است . مثلاً نگاره شطرنجي از دوران پيش از تارخ تلالو آب را تجسم بخشيده است. كه به شيوه سفالگران كهن شوش و بارسه و با نقاره هاي شطرنجي نقش آفريني كرده بودند. بطور معمول در قالي لوزي و چارگوش يا كثيرالاضلاع جاي دارند. رسم متداول ديگر، كه ازرنگهاي دستباف ه هاي لري است، مهر كردن سروته فرش است با نوارهاي متوازي چهارگوشه هاي شطرنجي كه هر يك لوزي شطرنجي كوچكي در ميان دارد.

2- نقشمايه هاي متقارن: نقوشي خاص به شيوه آرايش چپ و راست و از جهت رنگ آميزي معمولاً سورمه اي يا لاكي با شيدهاي مختلف، كه بهترين نمونه اين تعريف در اصطلاح لري آينه اي است. در اين طرح يك نقشمايه عينناً در جاي ديگر از متن فرش تكرار مي شود.

3- نقشماي هاي مركب: كه از نقوش ويژه اي كه هويت مستقل دارند. گرفته شده اند، هرچند كه صورت نهايي آنها از تلفيق چند نگاره متفاوت پديد آمده است. مانند نقوش 12 تاجي يا چندتاجي ...

4-نقشمايه هاي حاشيه اي: كه به شيوه نگاره سازي و بصورت «پر و خالي» قرار دارند، كه البته در سراسر متن قالي قرار ميگرند. مانند گل قطاري .

5-نقشمايه هاي تصويري: در اين گروه همانگونه كه از نامش پيداست، نقشمايه اصلي شمايل انسان يا حيوان را به تصوير مي كشد، كه بنا به مضمون با هم فرق دارند. هرچند اين تصاوير دو بعدي و گاهي انتزاعي اند. اما از نظر سادگي اجرا شايد در سراسر ايران فقط از ميان نمونه هاي لران بختياري بتوان براي آنها نظيري يافت.

6- نقشمايه هاي نباتي و گياهي: در اين گروه گل و بوته با الهام و انتزاع از طبيعت پديد امده اند و آنقدر ساده هستند كه آدم را به ياد سادگي قوم لر مي اندازد. چگونه چنين گل ابتدايي از حدود چند هزار سال پيش تاكنون هنوز رايج است. در حالي كه فرم برخي از اين گل ها بسيار شبيه به نقاشي هاي ماقبل تاريخ مكتوب است. اين نقشمايه فراوانتر از ديگر نگاره ها در قاليهاي لري به چشم ميخورد و انواع و اقسام آن دامنه اي بس گسترده تر دارد . معتبرترين شاخصه اين قالي ها، در گياهان سه شاخه و بوته هاي سه گل با چند گل در دستبافته هاي لري به چشم مي خورد، كه بسته به عشيره داراي پراكندگي و تنوع خاصي مي باشد. درخت سرو هم جايگاه خاصي دارد و شبه طبيعي اند و سورهايي كه پيرايه اي ساده و آراسته دارند تا آن گروه ه سراسر ريزه كاري و تمام آراسته شده اند. آنچه كه به درخت زندگي اصطلاح شده است، به طور معمول تك درختي است . تناور كه در سرتاسر زمينه فرش شاخه مي گسترد، برهخي پربار از خيال درخت افسانه اي هزارگل، برخي نزدكتر به درختان اين جهاني و بخري چندان تجريد يافته و ساده شده و بي اندام كه به دشواري مي توان به درخت بودنشان پي برد. نقش مايه درخت زندگي آشوري-عيلامي است .

از عهد باستاني در هنرهاي ايراني، به خصوص نقاشي وكاشيكاري و فرشبافي كاربرد مكرر گوناگون داشته است. لرها اغلب درخت را به تنهايي و بدون نگاره بر زمينه ساده و يكرنگ كه همراه لچكهاي ساده و خلوت جاي مي دهند و اين خيال را بر مي انگيزند كه درخت در فضاي بيكرانه ابديت روييده و باليده است. صورت ديگر از درخت زندگي به شكل درخت جاويدان، يا درخت بي پايان ظاهر مي شود كه نمودار جاودانگي و بي گرانگي زندگي است . درخت در باغ عدن كتاب عهد عتيق داراي ويژگي نمادين با مفهوم فناناپذيري بوده و براي همين است كه آن را ( درخت زندگي ) مي نامند.

7- نقشمايه هاي گوشنواره اي يا بته جقه اي : در اين طرح نگاره اصلي بسيار شبيه گوشواره است كه در متن فرش به صورت منظم يا نامنظم پراكنده شده است كه البته در سراسر كشور اين نقشمايه را «بته جقه» مي گويند. ولي به نظر من اين نام برازنده تر از بته جقه است. چرا كه بسيار شبيه به گوشواره يا به زبان لري «گوشخواره» است . اين نگاره هم جايگاه خاص و ويژه اي در بين نقش مايه هاي لري دارد. نقش بته چنان قابل بحث است كه مشكل بتوان باور داشت كه بته اي ساده از درخت سرو زاده شده باشد يا از يك گوشواره كه زينت بخش زنان در طول تاريخ بوده است . اين نقش ريشه اي اساطيري در بين تمدنهاي عظيم داشته تمادي از يك سو كه رمز زندگي جاودان و خرمي بي پايان است و جنبه ديگر آن زيبايي شناختي و تزئيني بوده است. نقش بته يا گوشواره در آثار هخامنشيان و ساسانيان نيز ديده مي شود . بال بته ساني كه برخي از جانوران مقدس اساطيري آن روزگار را كه عمدتاً ققنوس يا سيمرغ بودند را در بر ميگرفته كه گويي بال از سور روئيده است . بته ميري يكي از انواع بيشمار اين نگاره است .

8- نقشمايه هاي سرمه داني يا سماوري : كه در يان نقشمايه ها، نگاره اصلي طرح به محوريت سورمه دان يا سماور است، از ان جايي كه سرمه دان و سماور از نظر فرم بسيار به هم شبيه هستند، برخي از لرها مي گويند «سورمه دوني» برخي ديگر مي گويند سماوري.

9- نقش مايه هاي عشيره اي: هرگاه نگاره يا نقشمايه هاي خاصي توسط يك عشيره يا طايفه به وفور استفاده شود، مي توانيم ان نقش را متعلق به عشيره خاص بدانيم. مانند طرح بيرانوندي، كاحيرده اي، رشنويي، گوليوندي.

10- نقشمايه هاي برگرفته از ساواستيكا يا گردونه خورشيد: سواستيكا كه به عبارتي آن را ساواستيكا هم گويند، به صليب شكسته معروف است، اين نماد اولين نشانه هاي خود را از 5000 سال پيش در سراميك هاي عيلامي نشان مي دهد، كه احتمالاً خاستگاه آن نيز از همان جاست. اين نقش از درياي اژه تا بين النهرين، و از چين تا هند،‌يعني در تمام حوزه بسيار وسيعي متداول بوده است. نقش ساواستيكا به عنوان يك نشانه خوش يمن براي سلامتي دانسته اند و چنين به نظر مي رسد كه مجموعه اين نماد بيشتر از هر ابري بيانگر باروري و حاصلخيزي است اين نقشمايه در ايران و قفقاز و آناتولي فراوان به كار مي آيد. در دستبافته هاي لري ايلام گردونه مهر را عمدتاً در مركز ترنجها مي يابيم و گاه نيز در زمينه فرش ديده مي شود.

11- نقش مايه هاي ستاره اي: برگردان ستاره به لري مي شودر «آساره» كه اين نماد به صورت گل هاي چنگوره اي ديده مي شود، يعني برخي اين گل ها را آساره اي مي گويند و برخي چنگروه اي «پنجه گربه» و هر دو درست به نظر مي رسند، چون اين دو به هم شباهت دارند .

12- نقشمايه هاي راه راه يا محرمات: اين اصطلاح در زبان لري به تيل تبلي معروف است. در اين طرح نگاره هايي مختلف يا مشابه در يك راستا قرار ميگيرند و اين روش در طول يا عرض فرش چند بار تكرار مي شود.

درامدي بر ريشه يابي و نگارهاي لري :

يك اصل بنيادي و پابرجاي دستبافتهاي لري خيال انگيزي و سادگي مفرط آن است كه با انتزاعي عيني درهم آميخته است به طور يقين اين يكتايي چندهزار ساله نقشهاي قالي لري را در ديگر هنرهاي ايراني، از سفالگري و كاشيكاري تا نقاشي و پارچه بافي، نظيري نيافته اند .

 

 

 


ن: آمار صادرات فرش دستباف بر حسب گمرکات کشور(1392)

آمار صادرات فرش دستباف به تفکیک گمرک استانی  (سال 1392)

(ماخذ: آمار گمرک ج . ا. ا )

شماره تعرفه: 57011000

شرح تعرفه : فرش و ساير کف پوش هاي نسجي, از پشم يا از موي نرم (کرک )حيوان , گره باف

ردیف

نام گمرک

وزن(کیلوگرم)

ارزش ریالی

ارزش دلاری

درصد صادرات فرش دستباف براساس گمرک

1

آذربايجان شرقي

15236

37556578180

1512381

0.48

2

اصفهان

198772

419835408331

16895330

5.37

3

تهران

4556966

7015850186543

282158331

89.63

4

خراسان رضوي

73918

119365731048

4802317

1.53

5

فارس

240281

220654443755

8836477

2.81

6

قم

6994

6017208546

242179

0.08

7

همدان

1730

1560584310

63003

0.02

8

يزد

4422

7193872990

290426

0.09


جمع کل

5098318

7828034013703

314800443

100