واژه های قالیبافی سیستانی:
شَت: چله
دَم: گره
پود ضخیم و نازک: پوت و ته پوت یا ته پود
کوجی: گُلَه
هاف: پَس گُلَه
ویژگی بافت:
در گذشته:
- پشم مرغوب گوسفندان
- رنگرزی گیاهی
- دار چوبی زمینی
- گرة فارسی (گرة تور یا تورانیان)
- چله از ابریشم
امروزه:
- ابعاد گلیم بافی 10 تا 5 cm - موی بز برای شیرازه پیچی
گاهی همراه با سوزن دوزی یا رودوزی هماهنگ با رنگ قالیچه
طرح ها:
فتح اللهی ـ مردخانی ـ هراتی ـ گلدانی یا گنبدی ـ قندانی (گل قندانی)، اساطیری، درختی، قابی، گل پیچه¬ای، جانمازی، سه ترنج.
نقشمایه:
طرح دودنی (اسپند)، بز، شتر، آهو، شاخ حیوانات، گلدان، گیاه، لوزی، مثلث، مربع، مرغ و خروس، پرندگان وحشی، مارپیچ و ستاره ای.
پرداخت و دورگیری (با رنگ سیاه یا سفید):
1- خطوط ممتد (با رنگ روشن برای زمینة تیره)
2- غیرممتد
3- نقطه ای
پراکندگی و رواج طرح ها:
1- نقشه خوانی از طرح های دیگر
2- هدیه سران قبایل به قبایل دیگر
3- جهاز عروس که از قومی به قوم دیگر می رود
رنگ:
اکثراً تیره ـ قرمز و نارنجی، قهوه ای با نام های مختلف، اکر (شتری)، سبز، در حاشیه قرمز و سبز، زرد و بنفش (رنگ های مکمل) و آبی خالص یا فیروزه ای
قالی افغانی:
به دلیل قیمت پایین و شباهت با قالی منطقه به رونق بازار فرش سیستان لطمه وارد کرده است)
گلیم:
- مواد اولیه پشم
- رنگ ها عمدتاً مشکی، قهوه ای یا سفید با نقوش
- محرّمات و نقشمایة گیاهی هندسی یا جانوری و تکراری
-
بلوچستان:
ویژگی کلّی بافت:
- مشابه قالی سیستان با طرح هایی شبیه قالی ترکمن
- دار چوبی افقی
- ابزار بافت: چوبی
- گرة فارسی (نامتقارن)
- چله کشی به روش چله دوانی روی زمین
- چله از پنبه و پشم
طرح ها:
گلدانی، درختی، گل شانه ای، بازوبندی، زیرخاکی، گل ریز چیتی، جانمازی، ترکمن، سراسر متن یک نقشمایه (مانند گل های ریز) ـ دو تا سه مربع با نقوش گیاهی گاهی حاشیه بیشتر از متن است.