فرش دستباف ابریشمی قم از نظر کیفیت، تنوع رنگ و نقشه، ظرافت و تراکم بافت در دنیا منحصربه‌فرد بوده و از مرغوبیت بالایی برخوردار است که بهره‌مندی استادکاران فرش دستباف قم از مهارت و چیره‌دستی در تولید، این استان را نه تنها در کشور بلکه در بازارهای جهان در رتبه‌های نخست جای داده است تا با توجه به رکود ۳درصدی صادرات این محصول در سال گذشته در حدود ۳میلیون و ۸۲۳ هزار دلار برای کشور ارزآوری داشته باشد. با تمام این تفاسیر این صنعت دارای مشکلاتی است که اگر از کنار کهنه زخم بیمه تولیدکنندگان فرش دستباف که تاکنون درمان نشده است، بگذریم و نیازمندی به نشان(برند)سازی، تامین مواد اولیه و... را در نظر نگیریم، نبود نقدینگی و تسهیلات ارزانقیمت مشکلی اساسی است که اگر راه‌حلی برای آن به مرحله اجرا نرسد، این صنعت رو به فراموشی خواهد گذاشت.
ارزآوری حدود ۴میلیون دلاری فرش دستباف قم
به گزارش گسترش صمت؛ رییس سازمان صنعت، معدن و تجارت استان قم در گفت‌وگو با صمت با بیان اینکه براساس آمار ارائه شده از سوی گمرک کشور در سال۹۲ صادرات فرش دستباف این استان در حدود ۳میلیون و ۹۴۹ هزار دلار ارزآوری داشته است که کشورهای عراق، افغانستان، آذربایجان و چین مقصد این کالای با ارزش بوده است، گفت: این در حالی است که در سال ۹۳ با کاهش ۳درصدی صادرات با وجود اینکه کشور هدف ماداگاسکار به مجموع کشورهای هدف اضافه شده بود اما این میزان به ۳میلیون و ۸۲۳ هزار دلار رسید.
احمد ذاکری با اشاره به اینکه بیشتر صادرکنندگان فرش دستباف استان از گمرکات این استان برای صادرات استفاده نمی‌کنند، می‌افزاید: این در حالی است که بیشتر صادرکنندگان فرش استان از حق‌العمل کاری در گمرکات استفاده می‌کنند که این امر باعث شده آمار دقیقی از میزان صادرات این محصول صنعتی در دست نباشد و آنچه به‌عنوان ارزش ارز واردشده به کشور محاسبه می‌شود، تقریبی است.
وی با تاکید بر اینکه در استان قم در حدود بیش از ۳۰هزار کارت شناسایی قالیباف وجود دارد، می‌گوید: این آمار ضریب اشتغال در زمینه فرش دستباف استان قم را در حدود ۴۰هزار نفر برآورد می‌کند که در میان آنها می‌توان به حرفه‌های زیادی که به این صنعت کمک می‌کند، اشاره کرد.
وی در ادامه می‌گوید: از جمله مشکلات در استان بحث بیمه تامین اجتماعی قالیبافان است که در سال ۹۰، ۱۲هزار نفر از ۱۸هزار نفر متقاضی قالیبافی که در دوره‌های آموزشی سازمان فنی و حرفه‌ای شرکت کرده و موفق به دریافت گواهینامه مهارت از این سازمان شده‌اند، زیرپوشش بیمه تامین اجتماعی قرار گرفته‌اند. در سال ۹۳ با پیگیری‌های سازمان صنعت، معدن و تجارت درخواست شد در حدود ۱۰هزار نفر دیگر به فهرست بیمه قالیبافی تامین اجتماعی افزوده شود.
ذاکری با بیان اینکه متاسفانه ردیف بودجه‌ای در قانون بودجه کشور برای بیمه قالیبافان در نظر گرفته نشده است، اظهار می‌کند: در نامه‌ای که به وزیر صنعت، معدن و تجارت و مدیرعامل فرش کشور نوشته شد، از پرداخت نشدن حق بیمه این قشر سخن به میان آمد تا مسئولان در این زمینه تدابیر لازم را اندیشیده و از رکود این صنعت در استان قم جلوگیری به‌عمل آید.
وی با اشاره به اینکه فرش ابریشمی دستباف قم یکی از نمونه‌های برتر فرش در ایران و جهان به‌شمار می‌آید، می‌افزاید: در شهرک‌های صنعتی استان پیگیری‌های لازم برای تشکیل خوشه صنعتی فرش دستباف در حال انجام است که می‌تواند به رونق این صنعت در استان کمک کند.
وی یکی از مشکلات تولید فرش ابریشمی را تهیه ابریشم مورد نیاز این صنعت دانسته و می‌گوید: تا چند سال پیش در استان‌های شمالی کشور این محصول تولید می‌شد ولی به دلایلی این صنعت رو به ضعف گذاشت و ابریشم مورد نیاز صنعتگران از چین وارد می‌شد ولی با توجه به تحرک‌هایی که در این زمینه از سوی شرکت شهرک‌های صنعتی و تعاملی که با مسئولان استان‌های مازندران، گیلان و گلستان انجام شده، بحث تولید پیله ابریشم عنوان شده است که با توجه به هزینه‌های واردات این محصول و نیاز فرشبافان به ابریشم، می‌تواند هم به تولید فرش ابریشمی در استان کمک کرده و هم این صنعت را بار دیگر در کشور احیا کند.
رییس سازمان صنعت، معدن و تجارت قم تصریح می‌کند: برگزاری کمیته فرش دستباف استان با همکاری تمام دست‌اندرکاران فرش در استان از جمله اقداماتی است که برای احیای فرش دستباف استان انجام شده و هدف اصلی این کمیته بررسی مشکلات تولید فرش و تولیدکنندگان این صنعت و ارائه راهکارهای لازم برای برطرف کردن موانع است.
وی می‌گوید: در امسال دوره‌های آموزشی در سطح‌های مختلف برای علاقه‌مندان به تولید فرش دستباف در نظر گرفته شده که لازمه کار برای تولید فرش دستباف با کیفیت عالی آموزش است تا این صنعت با رکود کیفیت همراه نشود. در این‌باره دوره‌های آموزش طراحی فرش با نرم‌افزارهای رایانه‌ای از جمله این دوره‌ها است.
ذاکری با اعلام اینکه نمایشگاه فرش استان قم در حدود ۵۵درصد پیشرفت فیزیکی داشته است، می‌افزاید: در سفر دولت یازدهم به استان قم که در روزهای پایانی سال ۹۳ انجام شد، وزیر صنعت، معدن و تجارت در بازدیدی که از این نمایشگاه داشت، بر اتمام این پروژه تا پایان سال ۹۴ تاکید فراوانی کرد و افزود: این نمایشگاه علاوه بر توانایی عرضه محصولات استانی و کشوری، می‌تواند بستری را برای بازدید سایر کشورها فراهم کند.
وی همچنین مشکل عمده فرشبافان استان را علاوه بر تامین مواد اولیه، نبود سرمایه در گردش دانسته و می‌گوید: با توجه به اینکه سود بانکی در بخش صنعت در حدود ۴درصد کاهش داشته است، با بالا بردن سطح تعاملات با بانک‌ها هم می‌تواند تولید افزایش داشته باشد و هم بازارهای هدف بیشتری برای صادرات فرش دستباف استان پیدا شود تا از رکود فاصله گرفته و شاهد رونق تولید در این زمینه باشیم.
ایجاد خوشه فرش دستباف در شهرک‌های صنعتی
مدیرعامل شرکت شهرک‌های صنعتی استان قم با بیان اینکه ایجاد خوشه صنعتی فرش دستباف مهم‌ترین اقدامی است که برای احیای این صنعت انجام شده است، اظهار کرد: حدود ۳سال است که این طرح اجرا شده و سال گذشته جایزه «گره طلایی» به پیشکسوتان این صنعت اهدا شد که امید می‌رود این روند مشوقی برای تولیدکنندگان فرش دستباف در استان باشد. امیر هوشنگ طیبی‌نژاد با اشاره به اینکه برخی از تولیدکنندگان فرش در استان بر این عقیده هستند که نخ ابریشم تولید داخل از کیفیت مطلوبی برای تولید فرش برخوردار نیست، می‌افزاید: تا چند روز آینده از فرش دستباف ابریشمی رونمایی خواهد شد که از نخ ابریشم تولید داخل بافته شده است. با رونمایی از این فرش دو اتفاق تازه خواهد افتاد؛ نخست اینکه قیمت فرش دستباف ابریشمی که از نخ ابریشمی تولید داخل در آن استفاده شده، کاهش می‌یابد و دوم آنکه با توجه به اینکه صنعت نوقان‌داری و تولید نخ ابریشم در استان گیلان در معرض ورشکستگی قرار دارد، با همکاری شهرک‌های صنعتی گیلان این صنعت را مورد حمایت قرار داده و شاهد احیای دوباره آن خواهیم بود.
وی با تاکید بر اشتغال بیش از ۴۰هزار نفر در تولید فرش دستباف در استان قم، می‌گوید: فرش قم در میان تولیدکنندگان فرش در کشور ازجمله صنایعی است که حرفی برای گفتن دارد. البته تلاش‌های فراوانی برای بازاریابی کشورهای هدف برای صادرات این محصول از سوی سازمان صنعت، معدن و تجارت با همکاری شهرک‌های صنعتی در حال انجام است که با به سرانجام رسیدن این طرح افراد بیشتری جذب بازار کار در این زمینه خواهند شد.
وی ادامه داد: در صورتی که بازار کشورهای هدف پذیرای فرش دستباف قم شوند، تولیدکنندگان تمایل بیشتری برای تولید از خود نشان خواهند داد که این امر باعث ایجاد اشتغالی پایدارتر و رونق هرچه بیشتر این صنعت می‌شود.
طیبی‌نژاد با تصریح بر اینکه بزرگترین چالشی که این صنعت با آن روبه‌رو است، نبود نقدینگی است، می‌گوید: بازارهای فروش جدیدی باید ایجاد شود تا سرمایه در گردش را در بازار تولید بالا برده و تمایل بافندگان بالا برود. هنگامی که میل تولیدکنندگان فرش دستباف به تولید بیشتر شود، در کنار آن اشتغال و صادرات نیز افزایش خواهد داشت.