عمده‌ترین صنایع‌دستی در استان گلستان فرشبافی بوده که بیشتر در بین زنان ترکمن رایج است. هر چند نمی‌توان مشخص کرد که فرش نخستین‌بار در کجا و در چه شکلی و در چه سالی بافته شده اما تردیدی نیست که قالیبافی در میان مردم گله‌دار پیدا شده...
به گزارش گسترش صمت؛ این هنر که فعالیتی خانگی بوده، هنوز هم برقرار است و کم و بیش به همان صورت در مناطق روستایی و عشایری مشاهده می‌شود. هدف این فعالیت هنری خانگی، گاهی برای ابراز هنرمندی و لیاقت و استعداد شخصی است که دختران فرش زیرپای خود و همسر آینده خویش را خود ببافند و به عنوان هنر دستی با خود به خانه شوهر ببرند، اما بیشتر اوقات هنر قالیبافی خانگی، تولید کالایی برای مصرف شخصی یا در صورت لزوم ایجاد درآمد تکمیلی است.
درحال حاضر استان گلستان یکی از قطب‌های مهم تولید فرش ترکمنی، قالیچه، قارچین، گلیم، نمدبافی، گلدوزی، سوزن‌دوزی، ابریشم‌دوزی روی پارچه، زیورآلات ترکمنی، ساختن آلات موسیقی، سبدبافی، ریسندگی و بافندگی الیاف، پارچه‌بافی و تولید وسایل چوبی است.
فرش قدیمی‌ترین نماد هویت فرهنگی ترکمن‌ها و ترکمن مهد هنر فرشبافی است. راه زندگی ترکمن‌ها با اسب هموار شده و هنر قالیبافی کتاب تاریخ و حدیث عشق و تلاش آنان است. کهن‌ترین فرش به‌دست آمده از دره پازیریک (حدود مرز مغولستان، سیبری و چین) تا چند سال قبل از میلاد قدمت دارد. صنعت فرش ترکمن در دوره حکومت ترکمن‌های سلجوقی (۵۲۲-۴۲۸ ه.ق) به جهان معرفی شد. فرش ترکمن زاده ذهن خلاق و اندیشه جست‌وجوگر و دست‌های آفریننده مادر است.
بافت فرش، نقش موثری در ایجاد اشتغال دارد
استاندار گلستان با اشاره به جایگاه فرش دستبافت در بین اقوام مختلف ایرانی و به‌ویژه قوم ترکمن، می‌گوید: این صنعت از مردمی‌ترین حرفه‌ها بوده که در خانواده‌های ایرانی نسل به نسل منتقل شده است.
حسن صادقلو ادامه می‌دهد: این حرفه همواره نقش موثری در ایجاد اشتغال و درآمد برای خانواده‌ها داشته است. وی با بیان اینکه نگاه به فرش نوعی نگاه به عرش است، افزود: هنر صنعت فرش نوعی هنر معماری است.
صادقلو همچنین بر توجه به مباحث تاریخی و هویت بخش صنعت فرش تاکید کرد و گفت: جنبه‌های مختلف این صنعت، قابلیت تبدیل شدن به یک علم را دارد که دانشگاهیان می‌توانند به آن بپردازند.
وی حفظ هویت و تاریخ فرش ترکمن و توجه به سلیقه مشتریان را در تولیدات دستباف مهم دانست و تصریح کرد: توجه به این مباحث در کنار نحوه عرضه محصول به بازار می‌تواند به افزایش درآمد بافندگان کمک کند. وی با تاکید بر حمایت از برپایی نمایشگاه و فروشگاه فرش دستباف گفت: استان گلستان از دیرباز مهد تولید فرش‌های دستباف از جمله فرش ترکمن بوده، اما در سال‌های اخیر به دلایل مختلف، این هنر صنعت ارزشمند در معرض تهدید قرار گرفته است. این فرش زیبا و چشم‌نواز را که شهرت جهانی داشته، عوامل مختلفی تهدید کرده که در این زمینه می‌توان به مشکل نامرغوبی مواد اولیه، در نظر نگرفتن بازار و سلیقه مشتریان و از همه مهم‌تر فرش‌های کشورهای حاشیه که گاه ممکن است با همین نام در بازار کشور ما ارائه شوند، اشاره کرد.
براساس آمارها حدود ۷۰ هزار بافنده فرش در استان گلستان فعالیت دارند که بیشتر آنها بافنده فرش ترکمن بوده و نیازمند کمک در بخش آموزش، تامین مواد اولیه و از همه مهم‌تر بازاریابی هستند.
تار و پود فرش‌های ترکمن را بیشتر زنان و دخترانی گره می‌زنند که از کودکی «یکی زیر ۲ تا رو» لالایی دلنواز مادران آنها بوده و امروز هنر آنها شهره جهان شده و بازارها و هنردوستان دنیا، خریدار دستبافته‌های آنان هستند. فرش اصیل ترکمن ذهنی یا حفظی‌باف است و زنان ترکمن در تولید این دستبافته، آرمان‌ها و اندیشه‌های خویش را با رنگ‌های دلخواه روی تار قالی گره می‌زنند تا تابلویی زیبا و مانا پیش روی بینندگان به تصویر بکشند.
استفاده از فرش دستباف ایران برای تزئین و صحنه‌آرایی مراسم رسمی کشور
چندی پیش وزیر صنعت، معدن و تجارت در نامه‌ای به معاون اول رییس‌جمهوری گفت: فرش دستباف ایران همواره به عنوان یکی از میراث کهن این سرزمین علاوه بر کارکردهای اشتغالزایی، ارزآوری و اقتصادی، دارای وجوه ارزشمند فرهنگی و هنری بوده و می‌تواند به عنوان نشان(برند) ملی کشورمان معرف سفیر و پیام‌رسان شایسته‌ای به جهانیان باشد.
نعمت‌زاده در این نامه از جهانگیری خواست تا با توجه به شرایط کنونی که دیگر کشورها به ویژه کشورهای همسایه در حال استفاده از داشته‌های هویتی مشترک هستند، مواردی را اجرایی کند. استفاده از فرش دستباف ایران برای تزئین و صحنه‌آرایی مراسم رسمی کشور (همایش‌های ملی و بین‌المللی و سخنرانی‌های رییس و اعضای هیات دولت)، استفاده از فرش دستباف ایرانی در دفاتر کار و محل دیدارهای رسمی مقامات دولتی و نیز تاکید بر استفاده از فرش دستباف ایرانی در هدایای تقدیمی دولت به مهمانان برون‌مرزی ازجمله این پیشنهادها است. وزیر صنعت، معدن و تجارت اظهار امیدواری کرد که ثبت این میراث کهن و پویا در قاب دوربین رسانه‌ها بتواند تصویری شایسته در ذهن مخاطبان داخلی و خارجی پدید آورد و کارکردی موثر در دیپلماسی هنری کشور داشته باشد. همچنین وزیر صنعت، معدن و تجارت در نامه‌ای به وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی از او خواست تا فرش دستباف ایرانی به‌عنوان جایزه ویژه برای برگزیدگان جشنواره‌های بین‌المللی فجر در نظر گرفته شود. در این نامه بر ضرورت فرهنگسازی و نمایاندن مزایای فرش ایرانی تاکید شده بود.
فرش دستباف، شاه بیت غزل اقتصاد مقاومتی
سرپرست مرکز ملی فرش ایران در آیین رونمایی از لوح ثبت جهانی فرش دستباف ترکمن گلستان در گرگان با اشاره به دست‌اندازی‌های دیگر کشورها برای تصاحب فرهنگ، هنر و هویت کشورمان گفت: برخی کشورها به دنبال آن هستند که برای خود تاریخ و هویت بسازند و ما با دارا بودن داشته‌های غنی فرهنگی و تاریخی نباید از این هویت‌سازی‌های جعلی غافل باشیم و لازم است تا هوشمندانه از این ذخایر غنی پاسداری کنیم.
حمید کارگر ادامه داد: مرکز ملی فرش ایران در سال‌های گذشته با همکاری سازمان جهانی مالکیت فکری، تشکل‌های فرش کشور و سازمان‌های صنعت، معدن و تجارت استان‌ها توانسته ۴۰ منطقه جغرافیایی فرش کشور را به ثبت ملی برساند و در گامی بالاتر ۱۵ منطقه جغرافیایی تاکنون به ثبت جهانی رسیده‌اند.
وی توجه بیش از پیش به هنر صنعت فرش دستباف به ویژه در شرایط اقتصاد مقاومتی را ضروری دانست و افزود: وجود دانش و مهارت فنی در همه فرآیندهای تولید فرش در داخل کشور، وجود بخش عمده مواد اولیه مورد نیاز در تولید فرش و نیز نیاز اندک فرش به سرمایه‌های آنچنانی را می‌توان ازجمله ویژگی‌های قابل اتکای این هنر صنعت دانست. به گفته کارگر، فرش دستباف با کمترین سرمایه ممکن می‌تواند تولید شغل کند و از این منظر قابل مقایسه با دیگر حوزه‌های صنعت نیست، در عین حال که پیوند عمیقی با فرهنگ و هنر این سرزمین دارد و وجوه متفاوت اشتغالزایی و ارزآوری را نیز داراست. سرپرست مرکز ملی فرش ایران همچنین با اشاره به گستردگی حوزه فرش و اینکه مرکز ملی فرش ایران به تنهایی و با اعتباراتی اندک قادر به هدایت و ارتقای این هنر صنعت نیست، گفت: برای رونق هرچه بیشتر این حوزه بسیاری از نهادها باید به یاری فرش بیایند. وی با نام بردن از برخی نهادها افزود: صدا و سیمای کشورمان نباید به این هنر صنعت بومی و ملی و این میراث کهن فرهنگی کشورمان بی‌اعتنا باشد و باید برای تبلیغ و ترویج آن بکوشد. وزارت علوم و وزارت آموزش و پرورش با داشتن دانشکده‌ها و هنرستان‌های فرش در بهبود این هنر صنعت مسئولیت دارند.
تشکیل شرکت صادراتی فرش دستباف در گلستان
رییس سازمان صنعت، معدن و تجارت استان گلستان نیز در مراسم رونمایی از لوح ثبت جهانی فرش دستباف ترکمن گفت: سازمان جهانی مالکیت فکری یکی از ۱۶ آژانس تخصصی سازمان ملل است که با امضای توافقنامه‌ای در استکهلم در سال ۱۹۶۷میلادی برای تشویق آثار خلاقانه در زمینه حمایت از مالکیت معنوی در جهان تاسیس شد.
حسین‌قلی قوانلو گفت: این اداره ثبت ۲ نشان(برند) خاویار و ابریشم استان را نیز پیگیری می‌کند. تلاش‌مان بر این است که در آینده‌ای نزدیک بهره‌برداری از این ۲ نشان(برند) را در گلستان شاهد باشیم. وی فعال‌سازی خوشه فرش گلستان را اقدامی موثر در زمینه توسعه صنعت فرش دستبافت دانست و تصریح کرد: امیدواریم خوشه فرش هم مانند خوشه دام و طیور که در استان رونق گرفت، از شرایط خوبی بهره‌مند شود.
قوانلو خواستار تشکیل شرکت صادراتی مستقل برای خارج کردن این صنعت از استان شد و گفت: اکنون به دلیل نبود این شرکت صادرات فرش دستباف از طریق سایر استان‌ها به خارج از کشور انجام می‌شود. وی از فعالیت ۷۰ هزار بافنده در گلستان خبر داد و گفت: بیشتر بافندگان فرش دستباف ساکن مناطق محروم هستند، از طرفی گلستان جزو معدود استان‌هایی است که این تعداد بافنده دارد. رییس سازمان صنعت، معدن و تجارت گلستان هنر فرش را صنعتی با کمترین هزینه و بهترین درآمد و اشتغال اعلام کرد و گفت: این هنر با خون مردم گلستان به‌ویژه اقوام ترکمن عجین شده تا جایی که بسیاری از آنها در سنین پایین و به صورت خودآموز این هنر را فرامی‌گیرند. وی حمایت وزارت صنعت، معدن و تجارت را عامل ثبت جهانی فرش دستباف ترکمن دانست و افزود: ثبت نشان(برند) ویژه هر منطقه یکی از نکاتی است که مسئولان کشوری همواره به آن تاکید داشته‌اند و همین امر باعث وقوع چنین اتفاقی در این روز شده است.
امید آن را داریم که با کمک مسئولان ذی‌ربط کشوری و استانی فرش دستباف ترکمن در گلستان بیش از پیش رونق یابد و تبدیل به صنعت شود تا باعث اشتغالزایی در این استان شود.