گزارش امروز سه شنبه 12 آبان ماه روزنامه گسترش صمت از وضعیت فرش استان خراسان
۹۰هزار بافنده فرش دستباف در استان خراسان رضوی گرد هم جمع شده‌اند تا با بافت انواع فرش دستباف علاوه بر نشان دادن هنر دست و ذوق هنر خود، سهم استان را از تولید فرش کشور به حدود ۱۵درصد برسانند و با صادرات این محصول به بازارهای جهانی در ۶ماهه نخست امسال ارزآوری ۸۴۴هزار دلاری را به ارمغان بیاورند.
البته برای رشد و بهبود وضعیت تولید و صادرات این کالا باید برخی مشکلات مانند کمبود مواد اولیه، تامین نقدینگی، کاهش هزینه‌های مازاد در تولید فرش و... برطرف شود تا این محصول ارزشمند در استان علاوه بر پشت سر گذاشتن رکود همچنان جایگاه خود را در میان سایر استان‌ها و حتی بازارهای بین‌المللی حفظ کند.
رییس سازمان صنعت، معدن و تجارت خراسان رضوی با بیان اینکه هم‌اکنون حدود ۹۰هزار قالیباف در استان فعالیت دارند، اظهار می‌کند: میزان تولید فرش دستباف به وسیله بافندگان استان شامل فرش و فرش تزئینی بیش از ۶۵۰هزار مترمربع است که بیش از ۶۰درصد از قالیبافان آن در مناطق روستایی سکونت دارند و در ۱۶ شرکت تعاونی روستایی با ۲۶هزار عضو و در قالب یک اتحادیه استانی فعالیت می‌کنند. علاوه بر این افراد، بخش قابل توجهی از اعضای اتحادیه‌های صنفی نیز قالیبافان روستایی هستند که در مجموع بیش از ۵۵هزار نفر را شامل می‌شوند.
راضیه علیرضایی با اشاره به اینکه در نیمه نخست امسال؛ ۳۰هزار کلیوگرم فرش دستباف از استان صادر شده است، می‌افزاید: ارزش صادرات این میزان فرش بیش از ۸۴۴هزار دلار بوده و این کالا بیشتر به کشورهایی مانند ژاپن، ترکمنستان، قطر، بحرین، عربستان، سوئد و امارات صادر شده است.
وی تصریح می‌کند: به‌طور متوسط، سالانه در کشور حدود ۳ میلیون متر مربع فرش دستباف تولید می‌شود که نزدیک به دوسوم آن به ۸۰ کشور دنیا صادر می‌شود. سهم استان از این میزان تولید؛ بیش از ۶۵۰هزار مترمربع است که در مجموع ۱۲ تا ۱۵درصد میزان تولید فرش کشور را به خود اختصاص داده است.
این مقام مسئول با بیان اینکه براساس پیش‌بینی مرکز ملی فرش ایران، با برداشته شدن تحریم‌های اقتصادی در امسال، حدود ۴۰۰میلیون دلار فرش دستباف از کشور صادر خواهد شد، تاکید می‌کند: باید با برنامه‌ریزی منسجم، سهم فرش ایران را در بازارهای صادراتی افزایش داد.
علیرضایی مهم‌ترین مشکل در زمینه تولید فرش دستباف استان را افزایش قیمت مواداولیه و هزینه دستمزد که با ثابت بودن قیمت فروش باعث کاهش ارزش‌افزوده شده، اعلام کرده و می‌گوید: یکی دیگر از مشکلات موجود در هنر ـ صنعت فرش دستباف؛ توقف اجرای قانون بیمه قالیبافان است که باعث شده از پذیرش افراد جدید خودداری شود. البته کاهش نقدینگی در صنعت فرش و نیاز به تامین منابع مالی ارزان‌قیمت از دیگر مشکلاتی است که این صنعت با آن روبه‌رو است.
رییس سازمان صنعت، معدن و تجارت خراسان رضوی برای برطرف شدن این مشکلات پیشنهادهایی مانند ایجاد سرفصل تخصیص منابع مالی به فرش از محل اعتبارات ملی و استانی با توجه به اهداف و برنامه‌های پیش‌بینی شده برای توسعه و آموزش هنر ـ صنعت فرش دستباف استان را ارائه و خاطرنشان می‌کند: ادامه اجرای قانون بیمه قالیبافان به وسیله تامین اجتماعی و پرداخت سهم دولت به این سازمان، ضرورت ایجاد نمایشگاه و فروشگاه دائمی در سطح مرکز استان و مناطق عمده تولید فرش دستباف و تاسیس موزه فرش در شهرستان نیشابور، ضرورت پیش‌بینی و پرداخت تسهیلات به شاغلان در هنر-صنعت فرش با حداقل کارمزد بانکی، افزایش تسهیلات بانکی به‌منظور توسعه اشتغال در صنعت فرش دستباف و رفع موانع موجود در پرداخت تسهیلات مشاغل خانگی با عاملیت صندوق کار آفرینی امید، می‌تواند راه‌گشای تولید فرش استان باشد.
وی ادامه می‌دهد: البته راه‌اندازی گمرک تخصصی فرش دستباف در اداره کل گمرکات استان، تاسیس و تجهیز مراکز و ایستگاه‌های تامین و عرضه مواد اولیه مرغوب و استاندارد با قیمت مناسب، نگاه ویژه به صنعت فرش دستباف و رفع مشکلات مربوط به پرداخت مالیات در صنعت فرش دستباف استان از دیگر مشکلاتی است که صنعت فرش استان با آن دست و پنجه نرم می‌کند.
علیرضایی تاکید می‌کند: با توجه به مشکلات کنونی صنعت فرش دستباف و رکود حاکم بر بازار فرش، شایسته است ارزش‌ها و ویژگی‌های منحصر به فرد این حوزه به ویژه در زمینه اشتغالزایی، رفع محرومیت از مناطق روستایی و کمک به اقتصاد خانوارها مورد توجه قرار گرفته و برای برطرف کردن مشکلات؛ دولت لایحه‌ای به مجلس ارائه دهد.
ایجاد حس اعتماد
دستیار خوشه فرش دستباف شرکت شهرک‌های صنعتی استان خراسان رضوی در گفت‌وگو با صمت با بیان اینکه از ۴ سال پیش تولید فرش دستباف زیرنظر سازمان صنعت، معدن و تجارت هر استان اداره می‌شود، اظهار می‌کند: با انجام شدن این امر دیگر سازمان میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان‌ها متولی تولید و صادرات فرش دستباف نیست و تنها در زمینه تولید گلیم و گلیم فرش دارای اختیاراتی است.
سعید شیخ حسنی با اشاره به اینکه خوشه فرش استان حدود یک‌سال است که راه‌اندازی شده، می‌افزاید: مطالعات شناختی مهم‌ترین بحث در ایجاد خوشه فرش است که در این امر سعی شده فرهنگ انجام کار گروهی میان بافندگان فرش ایجاد شود.
این مقام مسئول در ادامه اظهار می‌کند: این در حالی است که میانگین تحصیلات و سرمایه اجتماعی صنعت فرش دستباف بسیار پایین است که با فرهنگ‌سازی میان بافندگان، می‌توان فرهنگ لازم را برای فعالان این صنعت ایجاد کرد. باید برای آنان مشخص شود که با انجام کارهای فردی در تولید فرش سود چندانی عاید بافندگان نمی‌شود و به همین منظور باید گروهی اقدام به تولید کنند که تا حدود زیادی در این فرهنگ‌سازی موفق شده‌ایم.
وی ادامه می‌دهد: متاسفانه در این صنعت نمی‌توان با تولیدکنندگان فرش دستباف ارتباط مستقیم داشت، به همین منظور با ایجاد ارتباط با سرشاخه‌های تولید فرش دستباف و بالا بردن سطح دانش آنها؛ زمینه تولید فرش دستباف با کیفیت بیشتر در استان فراهم شده است.
شیخ حسنی تصریح می‌کند: با توجه به اینکه در زمینه تهیه مواد اولیه مورد نیاز قالیبافان، پشم مرغوب مورد استفاده در داخل استان وجود دارد اما رنگرزی آن در سایر استان‌ها انجام می‌شود بنابراین این امر هزینه‌های زیادی را به تولیدکنندگان تحمیل می‌کند. به همین منظور برنامه‌ریزی‌های لازم برای احداث یک واحد رنگرزی پشم در دستور کار قرار گرفته تا استان در زمینه رنگ‌آمیزی پشم و نخ به خودکفایی برسد.
وی با تاکید بر اینکه ۱۸ رسته در زمینه تولید فرش دستباف استان فعالیت می‌کنند، ابراز می‌کند: از جمله فعالان این رسته‌ها می‌توان به طراحی، رفوگری، پرداخت‌کاری، شور (شست‌وشو)، قالیبافی، مواد اولیه، دار و ابزار، فروشگاه و... اشاره کرد. این در حالی است که بیش از ۹۵ هزار بافنده قالی در استان وجود دارد و از این تعداد ۶۵ هزار بافنده فعال بوده که ۶۰ درصد فرش (زیرپایی) و ۴۰ درصد تابلو فرش می‌بافند.
دستیار خوشه فرش دستباف شرکت شهرک‌های صنعتی استان خراسان رضوی با اشاره به اینکه صنعت فرش دستباف استان درحال حرکت به سمت تولید تابلو فرش است، خاطرنشان می‌کند: این امر می‌تواند تهدید بزرگی برای تولید فرش دستباف استان به شمار رود و تولیدکنندگان فرش در استان نباید چشم‌بسته به فکر تولید تابلو فرش باشند زیرا با این کار تولید فرش دستباف (زیرپایی) با خطر فراموشی همراه خواهد شد. وی می‌افزاید: رقیب اصلی فرش دستباف در استان؛ انواع فرش ماشینی است و با توجه به اینکه صادرات فرش در سال‌های اخیر با کاهش همراه بوده است بهترین راه برای فروش فرش دستباف استان بازارهای داخلی با بازاریابی مناسب در سطح کشور است. البته برای خروج این صنعت از رکود اقدام به برگزاری کلاس‌های آموزشی به منظور بالا بردن سطح دانش تولیدکنندگان و فروشندگان فرش دستباف شده است.
این مقام مسئول با ابراز تاسف از به‌کار گرفته شدن طراحان فرش استان در صنعت فرش ماشینی استان یا سایر استان‌ها، می‌گوید: بر اساس آمار به‌دست آمده بزرگترین طراحان فرش در استان خراسان‌رضوی حضور دارند به گونه‌ای که برخی از استان‌ها از این طراحان در تولید فرش ماشینی استفاده می‌کنند که دلیل این امر می‌تواند دید سنتی حاکم بر تولید فرش دستباف استان باشد.
شیخ حسنی بهترین راهکار برای برطرف شدن این مشکل را ترکیب نسل جدید و قدیم تولید فرش دستباف با همدیگر دانسته و اظهار می‌کند: ایجاد حس اعتماد بین نسل‌های قدیم و جدید تولید فرش دستباف استان، تنظیم بازار تولید فرش دستباف و دریافت ارزش‌افزوده فرش تولیدی به وسیله تولیدکنندگان استان ازجمله اقداماتی است که می‌توان در این زمینه انجام داد.
دارهای قالی، راهکار ایجاد اشتغال
عضو هیات‌مدیره و رییس کمیسیون تجارت اتاق بازرگانی استان خراسان‌رضوی در گفت‌وگو با صمت با بیان اینکه در شرایط کنونی در روستاها آب کافی برای کشاورزی وجود ندارد و صنعت و صنایع سنگین نیز قابلیت حضور در روستاها را ندارند، اظهار می‌کند: در شرایطی که در روستاها امکان ایجاد اشتغال و اقتصاد پایداری وجود ندارد توجه به صنایع دستی به ویژه ایجاد دارهای فرش دستباف می‌تواند در مهار این امر تاثیر فراوانی داشته باشد.
محمدحسین روشنک با بیان اینکه دولت باید در روستاها با ایجاد متولی و شرایط ویژه اقدام به تولید فرش دستباف کند، یادآور می‌شود: این اقدام می‌تواند در زمینه اشتغال و رونق اقتصادی خانوارها تاثیرگذار باشد.
وی می‌افزاید: بهترین راهکار برای حفظ روستاها و همچنین ایجاد اشتغال در آنها؛ ایجاد فرصت‌های شغلی متناسب با روستاها از جمله تولید فرش دستباف است.
وی ادامه می‌دهد: بهترین راهکار برای تولید بیشتر فرش دستباف در استان خراسان رضوی و حتی سایر استان‌ها این خواهد بود که دولت با تغییر زیربنای شرکت فرش کشور، تحولات اساسی در ساختار آن ایجاد کند چرا که این شرکت از روند توصیفی و حمایتی خود بسیار فاصله گرفته است.
رییس کمیسیون تجارت اتاق بازرگانی استان خراسان رضوی یادآور می‌شود: این تغییر باید به گونه‌ای باشد که شرکت فرش دستباف با سازماندهی و مراقبت از کارگاه‌ها؛ فرش بافته شده را تحویل گرفته و با انجام صادرات علاوه بر ارزآوری، زمینه تحول در این صنعت را ایجاد کند.
روشنک تصریح می‌کند: در صورتی که این امر انجام شود علاوه بر درآمد ارزی حاصل از صادرات، باعث ایجاد اشتغال و جلوگیری از مهاجرت روستاییان به شهرها خواهد شد.
اما متاسفانه تاکنون هیچ گونه اقدامی در این زمینه انجام نشده که این امر کاهش تولید فرش و همچنین صادرات آن را در پایین‌ترین حد ممکن نگه داشته است.
وی مهم‌ترین مشکل در حوزه فرش دستباف استان را نبود آموزش‌های کافی دانسته و ابراز می‌کند: نبود افراد تحصیلکرده در میان بافندگان فرش دستباف، نبود دانشکده‌های تخصصی برای آموزش افراد و نشان(برند)سازی نشدن فرش از دیگر مشکلاتی است که صنعت فرش دستباف استان با آن روبه‌رو است و در صورتی که این مشکلات برطرف شود این صنعت می‌تواند در ایجاد اشتغال پایدار به عنوان یک منبع اصلی درآمد و ارزآوری در سطح استان و کشور مطرح شود.
با توجه به اینکه فرش دستباف ازجمله صنایعی است که می‌تواند در هر استانی علاوه بر ایجاد فرصت‌های شغلی، رونق اقتصادی مناسبی را برای خانواده‌ها و استان به همراه داشته باشد بنابراین ضرورت دارد که مسئولان استان توجه ویژه‌ای به این صنعت از خود نشان دهند تا این هنر-صنعت همچنان در بازارهای داخلی و خارجی خودنمایی کند.