گزارش: باشگاه خبرنگاران

فرش دستباف تبریز آمیزه‌ای از هنر، فرهنگ و تمدن ایرانی و اسلامی در طول هزاران سال پایا و پویا با تنوع و زیبایی همواره رشد و زایش داشته است.

مردان و زنان سخت‌کوش در کسوت طراح، نقاش، رنگ رز، ریسنده، چله‌کش، بافنده و رفوگر دست‌به‌دست هم داده‌اند و این میراث ارزشمند را به امروز رسانده‌اند.

به گفته مهندس رحیم چرخی، طراح نقشه تاکنون هزاران طرح و نقشه بکر توسط هنرمندان تبریزی برای چشم‌نوازی در هنر قالیبافی ارائه شده است و استقبال جهانی از فرش تبریز بی‌شک مدیون هنرمندان طراح و نقاش بوده است.

جواد دوزدوزانی هنرمند دیگر تبریزی نیز گفت: اگر شما به اتریش، آلمان یا فرانسه سفر کنید فرش‌های تبریز نه تنها زینت‌بخش مشهورترین و بزرگ‌ترین موزه‌های اروپا و آمریکا است؛ بلکه در منازل ثروتمندان اروپایی فرش تبریز سفیر فرهنگی و هنری ایران زمین در اقصی نقاط کره خاکی است.

حسن انتباهی فروشنده فرش‌های دستباف آذربایجان نیز گفت: فرش‌های بافت تبریز درشت بافت، پرگوشت و ضخیم‌اند و اکثرا رنگ‌های زیبا و چشم‌نواز به ویژه رنگ‌های تند و تیره در فرش‌های نفیس به چشم می‌خورد.

وی گفت: اکثر نقشه‌های فرش تبریز خطوط هندسی دارند که از ویژگی صنایع‌دستی هنرمندان است که در مناطق کوهستانی زندگی می‌کنند.

یونس علیپور نیز فروشنده عمده فرش دستباف در بازار مظفریه تبریز نیز می‌گوید: یکی از ویژگی‌های منحصربه‌فرد فرش نفیس و دستباف تبریز این است که رنگ‌ها هماهنگ و متقارن و چشم‌نوازند و فوق‌العاده ظریف بافته می‌شوند طوری که اگر فرش 60 رج یک گره تبریز را با فرش‌های مشابه سایر نقاط ایران مقایسه کنید فرش تبریز جلوه‌ای خاص، ویژه و منحصربه‌فرد دارد.

حاج حسن محمدی پرویزیان، رئیس اتحادیه صادرکنندگان فرش دستباف آذربایجان شرقی نیز با اشاره به اینکه یک سوم خریداران فرش ایران در بازارهای جهانی را فرش تبریز تشکیل می‌دهد، گفت: به دلیل اشتهار فرش تبریز در ایران و کشورهای ثروتمند خلیج فارس و اروپا و آمریکا الگوبرداری از طرح‌ها و نقشه‌های منحصربه‌فرد فرش تبریز از سال‌ها قبل شروع و این کپی‌برداری و الگوبرداری موجب لطمات معنوی به این زیبای پرنقش و نگار شده است.

وی گفت سودجویان و دست‌اندرکاران فرش در کشورهایی چون چین، هند، پاکستان، افغانستان و ... علاوه بر این کار، با پایین آوردن هزینه‌های تولید و به کارگیری نیروی انسانی با دستمزدهای پایین، به رقابت با فرش ایران و تبریز در بازارهای جهانی برخاسته‌اند.

محمدی گفت: هم‌اکنون هر متر مربع فرش دستباف آذربایجان و تبریز بین 10 تا 70 میلیون ریال خرید و فروش می‌شود و دلیل اصلی آن تورم موجود در جامعه، افزایش مواد اولیه تولید قالی و فرش و بالا رفتن دستمزدها است ولی با این حال به دلیل خبره‌گی و چیره‌دستی بافندگان و طرح‌های ابتکاری و خلاق و بالا بودن کیفیت تولید و نقش و نگار وصف‌ناپذیر، فرش تبریز در آذربایجان مشتریان زیادی در کشورهای جهان دارد.

به گفته تراب حسنی، معاون بازرگانی داخلی سازمان تجارت، صنعت و معدن آذربایجان شرقی در ایران بیش از چهار میلیون متر مربع انواع فرش‌های متنوع دستباف تولید و به بازارهای داخلی و خارجی صادر می‌شود که بیش از یک میلیون و دویست هزار متر مربع آن در استان آذربایجان شرقی بافته می‌شود.

وی گفت: صنعت ممیزه فرش تبریز علاوه بر استفاده از مواد اولیه مرغوب و استادی بافندگان به رج‌های آن نیز ارتباط دارد، طوری که رج‌های فرش تبریز از 24 رج آغاز و تا 110 رج ادامه می‌یابد و رج یا همان تراکم گره بهترین روش برای ارزیابی کیفیت قالی تبریز است.

حسنی گفت: وجود بزرگ‌ترین بازار زیبای فرش جهان یا همان بازار فرش مظفریه تبریز و ده‌ها تیمچه و بازارچه فرش در چند قرن اخیر تبریز را به تولید و عرضه فرش‌های بادوام و زیبای ایران تبدیل کرده است و علاوه بر آن تجار خوشنام نیز در بازارهای جهانی بر فروش فرش تبریز رونق خاصی داده‌اند ولی با این حال برای حفظ موقعیت جهانی فرش تبریز استفاده از مواد خام مرغوب، ارائه طرح‌ها و نقشه‌های جدید، پایین آوردن هزینه‌های تولید، شناسنامه‌دار کردن فرش‌های صادراتی، حمایت‌های مالی، علمی کردن تولید و بازاریابی از جمله راهکارهای لازم برای تداوم حضور و یکه‌تازی در بازارهای جهانی است.

علی سلیمانی، رئیس اداره فرش سازمان صنعت، معدن و تجارت آذربایجان شرقی نیز گفت: خوشبختانه 70 درصد فرش‌های نفیس تولیدی آذربایجان شرقی جنبه صادراتی دارد.

وی گفت: هم اکنون 500 هزار نفر از جمعیت سه میلیون و 800 هزار نفری آذربایجان شرقی به طور مستقیم و غیرمستقیم در تولید فرش و صنایع جنبی و حرف مربوطه فعال‌اند و بزرگ‌ترین کارگاه‌های مدرن قالی‌بافی نیز در این استان راه‌اندازی شده‌اند.

سلیمانی گفت: هم اکنون 30 هزار کارگاه کوچک و بزرگ قالی بافی در شهرها و روستاهای استان به تولید قالی و انواع فرش‌های متنوع دستباف می‌پردازند که تولید 1 میلیون و 200 هزار متر مربع انواع فرش‌های دستباف حاصل زحمات این قشر هنرآفرین بوده است.

وی گفت: هم اکنون 90 هزار نفر از قالیبافان استان بیمه شده‌اند و تلاش می‌شود در آینده نیز تمامی تولیدکنندگان قالی و فرش در شهرها و روستاهای استان که شغل دائمی آنها قالیبافی است، بیمه شوند.

سلیمانی تعداد تجار و فروشندگان فرش دستباف تبریز را حدود 2 هزار نفر اعلام کرد و گفت: وجود بیش از یک هزار فروشگاه و حجره و مغازه عرضه فرش دستباف و همچنین 200 فعال صادراتی در این استان، آذربایجان شرقی را به بزرگ‌ترین محل تولید و عرضه فرش‌های نفیس دستباف ایران تبدیل کرده است طوری که یک سوم تولید و فروش قالی و فرش متعلق به آذربایجان شرقی است.

وی برپایی جشنواره‌های فرش دستباف، کارگاه‌های آموزشی و آموزش اصول بازاریابی در صنعت قالی و شرکت در نمایشگاه‌های بین‌المللی صنایع دستی در کشورهای جهان را در راستای معرفی و شناساندن فرش تبریز و عرضه محصولات تولیدی طبق استانداردها و مقررات تجاری اعلام کرد.

رئیس سازمان صنعت، معدن و تجارت آذربایجان شرقی نیز با اشاره به اینکه از 600 میلیون دلار صادرات حوزه فرش خوشبختانه 40 درصد آن به استان آذربایجان شرقی تعلق دارد، گفت؛ هم اکنون فرش تبریز به 85 کشور جهان صادر می‌شود و این صادرات علاوه بر گمرکات آذربایجان شرقی از مبادی خروجی شهرهای تهران و بنادر جنوبی نیز صورت می‌گیرد و در 9 ماهه اول سال جاری فقط از گمرکات استان بیش از 136 میلیون دلار بدون احتساب صادرات غیراستانی و چمدانی فرش تبریز به کشورهای جهان صادر شده است که امیدواریم تا پایان سال جاری صادرات فرش تبریز از گمرکات استان و سایر مبادی خروجی کشور و صادرات چمدانی از مرز 200 میلیون دلار فراتر رود.

محمدجعفر عظمایی با اشاره به اینکه ظرفیت‌های موجود برای ارتقای جایگاه فرش در صادرات و اقتصاد کشور به طور کامل به کار گرفته شده است و بدین لحاظ پشتیبانی و حمایت، سرمایه‌گذاری‌های لازم و برنامه‌ریزی‌های بلندمدت برای ورود مؤثرتر به بازارهای جهانی به طور جدی مدنظر ارگان‌های مرتبط با تولید و تجارت فرش دستباف است.

وی افزود: رونق تولید و تجارت فرش دستباف و افزایش سهم این بخش در تجارت بازارهای داخلی و خارجی منوط به رفع مشکلات این حوزه است.

عظمایی توجه جدی به بیمه بافندگان، تامین نقدینگی تولیدکنندگان و مواد اولیه و ساماندهی تسهیلات مربوطه و حضور در نمایشگاه‌های بین‌المللی فرش و علمی کردن و ارائه آموزش‌های لازم هم برای تولیدکنندگان و هم برای صادرکنندگان را ضامن تداوم و بهبود اعتبار جهانی فرش دستباف تبریز در بازار پر رقابت امروز جهانی اعلام کرد.