یادداشت منتشره معاون امور اقتصادی و بازاریابی مرکز ملی فرش ایران در روزنامه خراسان
فرش دست باف ایران از منابع مهم درآمد ارزی و اقلام عمده صادراتی کشور است که با توجه به جایگاه ویژه اش در بازارهای جهانی و نیز به دلیل نیاز کشور به کاهش وابستگی به درآمدهای نفتی و تلاش در جهت توسعه صادرات فرش، می تواند موجب رشد اقتصادی کشور و رهایی از اقتصاد تک محصولی شود. از این منظر، تولید فرش دست باف و توسعه صادرات جهانی آن نقش اساسی در این حوزه دارد و پاسخی هم به نیازهای اشتغالی کشور است. از این رو رونق بازار کالاهایی همچون فرش دست باف می تواند باعث دگرگونی در وضع اقتصادی، اجتماعی و سیاسی کشور شود.
بر همین اساس، برنامههایی که به منظور توسعه صادرات این محصول تعریف شدهاند؛ حول محورهایی همچون؛ نفوذ در بازارهای خارجی، توسعه نام و نشان تجاری- ملی، توسعه نام و نشان تجاری بازار در زنجیره ارزش، تقویت و گسترش بازارهای داخلی، حفظ و ارتقای ظرفیت بازارهای خارجی موجود، تبلیغ و ترویج ویژگی های متمایز هنری، فرهنگی و تاریخی فرش دست باف ایرانی است.
آمارها نشان میدهد که در سال 94 ، معادل 290.6 میلیون دلار فرش صادر کردیم و در سال 95 نیز این میزان 359.8 میلیون دلار بوده است. به بیان دیگر قیاس صادرات فرش دست باف در سال 94 نسبت به سال 95 حکایت از رشد ارزش آن دارد.علاوه بر این کشورهای هدف صادرات فرش دست باف در سال 94، 75 کشور بود که در سال بعد از آن این تعداد به 78 کشور افزایش یافت.
از این میان، 29 کشور بیشترین صادرات را به خود اختصاص داده اند که بعضی از آنها به ترتیب میزان واردات عبارتند از: آمریکا، آلمان، امارات متحده عربی، لبنان، پاکستان، انگلستان، ژاپن و... . در واقع از این 29 کشور، 12 کشور آسیایی، 4 کشور آمریکایی و 11 کشور اروپایی بودند. لذا بیشتر سهم واردات سال 95 به ترتیب از قاره آسیا به ارزش 140 میلیون دلار و سپس قاره آمریکا به ارزش 105 میلیون دلار بوده است.
همچنین صادرات فرش دست باف در 8 ماه نخست سال 96، 269.6 میلیون دلار برآورد می شود که دوره مشابه آن در سال 95، معادل 204.6 میلیون دلار اعلام شده است. این مسئله حکایت از رشد 31.7 درصدی صادرات طی امسال نسبت به دوره مشابه دارد که دلیل آن بالا بودن کیفیت فرش های ایرانی نسبت به سایر رقباست. باوجود این که روند صادرات فرش ایران مثبت ارزیابی می شود، اما این مسئله موجب نمی شود به روند فعلی قانع شد و به این میزان از صادرات اکتفا کرد. برهمین مبنا تمام توان و تلاش دست اندرکاران این حوزه، اتحادیه های مربوط و صادرکنندگان، معطوف به افزایش میزان صادرات فرش دست باف است که خوشبختانه در دوران پسابرجام و رفع تحریم ها، شاهد تحقق این مهم بوده ایم. در واقع دنیا بر این مسئله واقف شده که فرش ایران به دلیل کیفیتش همچنان باید سهم خوبی از بازارهای بین المللی داشته باشد. در این میان، چین به عنوان رقیب کشورمان، به یکی از بزرگ ترین وارد کنندگان فرش ایرانی تبدیل شده و این خود گواه ظرفیتی است که در این حوزه وجود دارد.
نکته قابل توجه دیگر اهمیت تبلیغات در صادرات و بازار جهانی فرش است. از این رو برگزاری نمایشگاه فروش فرش دست باف از موثرترین ابزارهای تبلیغاتی به منظور شناسایی بازارهای هدف جدید به شمار می آید. در این زمینه طرح های تبلیغاتی ویژه ای برای کشورهای اروپایی و آمریکایی آماده شده که پس از تخصیص اعتبار به مرکز ملی فرش ایران، درباره اجرایی شدن آنها اقدام لازم انجام می شود. رشد اعتبارات در این حوزه می تواند به توسعه ظرفیتهای تبلیغی ما به ویژه در بازارهای جدید کمک کند.
فراموش نکنیم که کشورهای رقیب نیز به دنبال تبلیغات محصولات خود بوده و هستند تا بازارهای بین المللی را از آن خود کنند، اما نکته قابل توجه این است که تاکنون هیچ یک از این کشورها نتوانستهاند به کیفیت فرش ایرانی دست یابند. از این رو باید به دنبال آن بود که با افزایش تبلیغات و حضور موثرتر در بازار کشورهای هدف، ضمن حفظ ظرفیتهای موجود به فکر توسعه آنها در بازارهای جدید باشیم.
لازم است تاکید کنیم که فرش دست باف تنها کالایی است که با قدمتی کهن، به عنوان مهم ترین کالای برجسته ایرانی، معرف هویت کشورمان در بازارهای جهانی است. با این حال نباید از این مسئله غافل شد که غفلت ما ممکن است این ظرفیت ارزشمند را با خطر مواجه کند و رقبا، گوی سبقت را در بازار فرش از ایران بربایند.
اصول و روش های نوین بازاریابی و تبلیغات، مزیت رقبای ماست. لذا توجه به عوامل محیطی موثر بر بازاریابی و صادرات فرش دست باف در شرایط پیچیده حاکم بر بازار تجارت جهانی فرش دست باف، متمرکز نبودن بر بازارهای سنتی و لحاظ کردن طرح و برنامه برای شناسایی و تعیین بازارهای جدید با توجه به تحولات اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و سیاسی و اتخاذ استراتژی منسجم در تثبیت جایگاه کشورمان در این عرصه از جمله اقداماتی هستند که باید در این باره پیگیری شوند.