خراسان شمالي با دارابودن قريب به 21 هزار بافنده و حدود 9 هزار دار قالي از ظرفيت خوبي در حوزه فرش دستباف برخوردار است، به گونه اي که در بعضي سال ها ميزان توليدات داري هنرمندان اين خطه حدود 9 درصد توليد دستبافته هاي کشور را به خود ا...
البته هنر-صنعت فرش دستباف خراسان شمالي در تمام ساليان گذشته همواره از کاستي هايي رنج برده که از جمله آن ها، مهجور و ناشناخته ماندن بين سرشناسان اين عرصه بوده است؛ موضوعي که به نوبه خود مانع از رونق يافتن دوچندان کسب و کار فعالان اين حرفه شده است.به گفته کارشناسان حوزه بازاريابي فرش، حضور فعالانه در نمايشگاه هاي گوناگون اعم از نمايشگاه هاي تخصصي فرش يا در قالب نمايشگاه هاي صنايع دستي در داخل و خارج کشور مي تواند برخي از گره هاي ايجاد شده در کار اين قشر را بگشايد و رونقي نسبي به اين تجارت دچار رکود بدهد. از ابتداي شکل گيري خراسان شمالي نيز چند نمايشگاه فرش و صنايع دستي در مرکز استان داير شده که هر يک توانسته است بنا به استعداد و ظرفيت خود، بخشي از نيازهاي فعالان فرش را پاسخ دهد. با اين حال اکنون 2 سالي هست که از برپايي چنين نمايشگاه هايي در استان خبري نيست و بافندگان و توليدکنندگان و تجار فرش از اين مزيت بالقوه محروم مانده اند.
اگرچه تعدادي از اينان نيز در همين مدت از مزاياي شرکت در نمايشگاه هاي فرش تهران و برخي استان هاي ديگر بي نصيب نبوده اند، اما ناگفته پيداست که حضور توليدکنندگان نوپا يا کم بنيه در نمايشگاه هاي گفته شده به سادگي ميسر نيست و اين مسئله هم امکان حضور مؤثر در حوزه تجارت فرش و کسب تجارب تازه را از آن ها سلب کرده است.شايد مجموعه اي از دلايل ذکر شده باعث شد که «مجتبي مهرآبادي» مسئول امور فرش سازمان صنعت، معدن و تجارت خراسان شمالي چندي پيش در گفت و گو با «خراسان شمالي» از تلاش هاي اين سازمان براي دايرکردن نمايشگاه و جشنواره فرش دستباف استان در بهمن ماه امسال خبر داد؛ نمايشگاه و جشنواره اي که به گفته او با حضور فعالانه تشکل ها و اتحاديه هاي فرش شکل خواهد گرفت تا بخشي از توانمندي هاي استان در اين حوزه در معرض ديد علاقه مندان قرار گيرد و به رونق تجارت فرش دستباف در اين خطه ياري رساند.
در فرصت باقيمانده تا زمان برپايي احتمالي اين نمايشگاه فرصت را غنيمت ديديم و در گفت و گو با شماري از فعالان و دست اندرکاران فرش استان نظرات آنان را درباره برپايي چنين نمايشگاهي جويا شديم. آن ها در اين گفت و گوهاي کوتاه از انتظارات خود از نمايشگاه و ملزومات موفقيت آن سخن گفتند.
همه به ميدان بيايند
«ابوالقاسم محمدي» رئيس اتحاديه بافندگان و توليدکنندگان فرش بجنورد که خود از جمله شرکت کنندگان در نمايشگاه بين المللي فرش تهران بوده است، از مزاياي برپايي نمايشگاه و جشنواره فروش فرش دستباف و البته دشواري هاي آن مي گويد. وي با اشاره به بازديدهايي هم که از نمايشگاه هاي فرش در مشهد، اصفهان و تبريز با هدف کسب تجربه داشته است، خاطرنشان مي کند: برپايي نمايشگاه فرش استان براي بهمن يا اسفند امسال برنامه ريزي شده و هنوز در مرحله فراهم کردن مقدمات اوليه است. با اين حال، چون به اعتقاد ما فرش با خيل کثيري از مردم استان سروکار دارد، همه سازمان ها به خصوص استانداري که دولت محلي استان محسوب مي شود، بايد به برپايي نمايشگاه کمک کنند. به گفته وي، حجم بالاي کار و ضرورت تدارک ديدن برخي مقدمات به گونه اي است که سازمان صنعت، معدن و تجارت و اتحاديه هاي فرش استان به تنهايي قادر به فراهم کردن همه اين شرايط نيستند. وي مي افزايد: حداقل 10 درصد مردم استان قاليبافي دارند يا در مشاغل مرتبط با فرش مشغول به کار هستند، بنابراين نياز است که استانداري و سازمان هاي ديگر به اين قشر به ويژه بافندگان کمک کنند، در حالي که در 2 سال اخير هيچ بودجه اي به فرش اختصاص نيافته است. وي ادامه مي دهد: گاهي بانک ها براي تسهيلات 200 و 300 ميليون توماني آن قدر سختگيري ندارند که براي يک وام 3 يا 5 ميليون توماني به بافندگان و توليدکنندگان فرش سختگيري مي کنند و اين قبيل کم توجهي ها آن ها را از ادامه کار منصرف مي سازد.
اميدواري اندک به تأثيرگذاري نمايشگاه بر اقتصاد فرش
«شيرعلي اسفيداني» رئيس اتحاديه فرشبافان شيروان نيز ضمن استقبال از ايده برپايي نمايشگاه و جشنواره فرش دستباف در مرکز استان، به مشاهدات و تجربيات خود از چند نمايشگاه داخلي و خارجي اشاره دارد و خواهان اطلاع رساني گسترده پيش از دايرساختن چنين نمايشگاهي است. وي مي گويد: در نمايشگاه استاني فرش علاوه بر اين که بايد در کنار فرش هاي نفيس، فرش هاي ارزان تر و تابلوفرش هم عرضه شود تا با قدرت خريد مردم استان همخواني داشته باشد، بايد مدت ها قبل از شروع به کار نمايشگاه تبليغات خوبي انجام شود تا مردم هم مطلع شوند که يک فرش دستباف مرغوب به مرور زمان ارزش افزوده پيدا مي کند و حتي کهنه و فرسوده اش هم معامله مي شود. وي اضافه مي کند: در استان ما هنوز مزيت هاي فرش دستباف خوب جا نيفتاده است وگرنه در اين استان هم افراد زيادي هستند که قدرت خريد فرش دستباف دارند و به اصطلاح، دست شان به دهانشان مي رسد و فقط بايد اطلاع رساني زيادي انجام شود تا در اين جا هم مردم مثل شهرهاي بزرگ با مزيت هاي خريد فرش دستباف آشنا شوند. وي در عين حال تصريح مي کند: گاهي هم لازم است که امثال من توليدکننده و فروشنده اندکي از سود فروش خود بزنند تا مشتري بيشتري جذب شود و مردم تشويق شوند که فرش دستباف بخرند.
«براتعلي ايزانلو» از تجار و صادرکنندگان فرش و صنايع دستي استان هم از جمله آن هايي است که اگرچه برپايي نمايشگاه فرش در استان را عاملي براي به نمايش گذاشتن توانمندي هاي هنرمندان اين خطه مي داند، اما واضح است که اميد چنداني به فروش بالا در قالب اين رويداد و رونق يافتن کسب و کار فرشبافان ندارد. به باور وي، شرکت کردن در نمايشگاه هاي فرش در شهرهاي کوچک و استان هاي محروم، گاهي حتي هزينه هايي را که شرکت کنندگان متحمل شده اند، جبران نمي کند. پيشنهاد وي به دست اندرکاران و متوليان فرش دستباف استان نيز کمک به توليدکنندگان و تجار بومي فرش براي حضور در نمايشگاه هاي تخصصي تهران، اصفهان و مشهد يا نمايشگاه هاي بين المللي است تا بدين ترتيب، بازار توليدات دستبافته هاي استان گسترش يابد و به رونق آن کمک شود.
زمينه سازي براي حضور در نمايشگاه هاي معتبر
«رضا تازيکي» مجري طرح توسعه خوشه صنعتي فرش دستباف استان نيز بر اين موضوع البته از منظري ديگر تأکيد مي کند. به گفته وي، اگرچه برپايي نمايشگاه فرش در استان مي تواند مشوقي باشد، اما کمک زيادي هم به توليدکنندگان نمي کند و مي توان به آن به عنوان يک مسکّن موقت و کمک مقطعي نگاه کرد. وي مي گويد: در سال هاي اخير با توجه به اين که سطح درآمد مردم به خصوص طبقه متوسط کمتر شده، اقبال به فرش دستباف هم کمتر شده است و با توجه به تورم بالا و کمبود نقدينگي و کاهش قدرت خريد، مردم سعي دارند بيشتر به فکر تأمين ملزومات ضروري زندگي باشند و در حوزه هاي ديگر کمتر سرمايه گذاري کنند و خريد فرش دستباف هم در واقع نوعي سرمايه گذاري محسوب مي شود. وي اضافه مي کند: از طرف ديگر به اعتقاد من ارزش افزوده اصلي فرش دستباف در صادرات آن نهفته است که هم براي بافنده و توليدکننده و هم براي تاجر و صادرکننده ارزش افزوده خوبي به ارمغان مي آورد. بنابراين خيلي به برپايي نمايشگاه هاي داخلي فرش اعتقاد ندارم، به خصوص در استان هايي که سطح درآمد مردم هم پايين تر است. وي مي افزايد: حتي در نمايشگاه بين المللي فرش تهران که خوشه فرش استان هم در 2 سال اخير در آن حضور داشته، بيشتر قراردادها با تجار خارجي حاضر در نمايشگاه يا ايرانيان مقيم خارج منعقد شده و فروش داخلي زيادي در کار نبوده است. وي تصريح مي کند: اگر مي خواهيم به اقتصاد فرش کمک کنيم، بايد زمينه حضور در نمايشگاه هاي خارج کشور را فراهم کنيم و به نظرم اين کار بيشتر به اقتصاد کشورمان کمک مي کند تا اين که با جريان انداختن گردش مالي داخلي در صنعت فرش در واقع ارزش افزوده کاذبي به آن ببخشيم؛ چون وقتي در خارج کشور يک قطعه فرش مي فروشيم، به عنوان مثال به اندازه فروش 5 قطعه مشابه آن در بازار داخل، ارزش افزوده نصيب ما مي کند يا گاهي در يک نمايشگاه خارجي سفارش کاري گرفته مي شود که تا چند سال براي بافنده و توليدکننده عايدي دارد. با اين حال وي اذعان دارد: براي فعالان فرش استان، حضور در نمايشگاه هاي داخلي بزرگ به خصوص نمايشگاه بين المللي تهران يک فرصت خوب براي کسب تجربه است. وي با اشاره به گردهمايي اخير خوشه هاي فرش کشور در قم، به موفقيت خوشه فرش استان اشاره دارد و مي گويد: در اين گردهمايي کشوري، خوشه صنعتي فرش دستباف خراسان شمالي با توجه به عملکرد خود بين 21 خوشه کشور رتبه نخست را کسب کرد و اميدواريم که اين موفقيت ها باعث شود که متوليان فرش و مسئولان استان به اين خوشه به عنوان يک فرصت و نه تهديد نگاه کنند و با تأمين بودجه کافي و هماهنگي بيشتر از طريق مرکز ملي فرش، شرايط حضور ذي نفعان خوشه فرش استان را در نمايشگاه هاي معتبر خارجي از جمله «دموتکس» آلمان يا نمايشگاه فرش چين فراهم کنند.
2 شرط موفقيت نمايشگاه هاي فرش
به باور «عبدا... احراري»، پژوهشگر و مدرس فرش در مراکز آموزش عالي استان هاي سه گانه خراسان، شرط موفقيت نمايشگاه فرش مانند هر نمايشگاه داخلي ديگر، فراهم کردن امکانات خاص نرم افزاري و سخت افزاري مناسب است. وي عنوان مي کند: اگر مي خواهيم يک نمايشگاه فرش به شکل قابل قبولي برگزار شود، بايد هم از نظر سخت افزاري به خصوص مکان برپايي نمايشگاه و هم به لحاظ نرم افزاري يعني نحوه اطلاع رساني و حمايت از شرکت کنندگان در نمايشگاه، شرايط مطلوبي فراهم شود. وي معتقد است: نمايشگاه هاي فرش بايد نقطه تماس توليدکنندگان و مصرف کنندگان باشد و تا حد امکان از حضور دلالان و واسطه ها ممانعت شود تا هم توليدکننده با سلايق مشتريان آشنا شود و هم مصرف کننده از دشواري توليد و چالش هاي پيش روي بافندگان فرش آگاه شود تا اگر از فرش دستباف به عنوان کالاي هنري ياد و بهاي زيادي براي عرضه آن در نظر گرفته مي شود، دلايل اين امر براي وي آشکار شود. وي به دست اندرکاران فرش استان توصيه مي کند که پيش از برگزاري نمايشگاه يا جشنواره فروش فرش دستباف، افزون بر تبليغات مناسب در جامعه و اطلاع رساني گسترده به توليدکنندگان، با توجه به مشکلات مالي فراواني که توليدکنندگان واقعي فرش با آن روبه رو هستند، تسهيلات حمايتي براي آن ها در نظر گرفته شود تا بتوانند با بهره گيري از شرايط فروش اقساطي و نظاير آن، مصرف کننده را به نمايشگاه بکشانند. وي بلافاصله تأکيد مي کند: البته بايد از فروش زياد در نمايشگاه به هر قيمتي اجتناب کرد و به موضوع کيفيت اجناس عرضه شده توجه کافي داشت تا عرضه دستبافته هاي با کيفيت پايين، روي اعتماد مصرف کننده در درازمدت تأثير منفي نگذارد. ترجيح شخصي وي هم چنين اين است که نمايشگاه فرش خراسان شمالي حال و هواي فرش اصفهان و آذربايجان را نداشته باشد و بافته هاي اصيل کردي و ترکمني در آن وجه غالب را داشته باشد.
غرفه هايي که آرزو شد!
«معصومه ذوالفقاري» مديرعامل يک شرکت توليدکننده قاليچه و گليم در بجنورد که تجربه حضور در نمايشگاه هاي داخلي از جمله تهران، مشهد، اراک، همدان، گرگان، ساري، کرمان و سيستان و بلوچستان را داراست، با اشاره به تأثيرگذاري فراوان حضور در نمايشگاه ها در رونق تجارت فرش اظهار گلايه مي کند که تاکنون براي حضور در نمايشگاه هاي خارجي فقط شرکت ها و توليدکنندگان باسابقه اعزام شده اند و از شرکت هاي نوپايي که با خلاقيت و نوآوري هاي خود توانسته اند تحولي در حوزه فرش ايجاد کنند، دعوت نشده است. وي نيز ضمن تأکيد بر لزوم جانمايي مطلوب نمايشگاه فرش و تبليغ گسترده براي استقبال بازديدکنندگان علاقمند، پيشنهادهايي براي برگزاري متفاوت چنين نمايشگاهي دارد؛ پيشنهادهايي که به گفته وي که تجربه حضور در نمايشگاه هاي متعددي در داخل و خارج استان دارد، حکم يک آرزو را پيدا کرده است. وي مي گويد: در شرايطي که قدرت خريد مردم استان پايين است، بايد به نمايشگاه فرش جنبه هاي آموزشي هم بدهيم تا مردم با ارزش اين کالا بيشتر آشنا شوند که در افزايش فروش هم بي تأثير نخواهد بود. به عنوان نمونه مي توان در ورودي نمايشگاه چند غرفه محدود را به فرآيند توليد فرش اختصاص داد؛ يعني از مرحله پشم چيني گرفته تا توليد نخ، بافت، رنگرزي، پرداخت و رفوگري در معرض ديد مردم قرار بگيرد يا غرفه اي از عکس هاي قديمي و ابزارآلات کهن فرشبافي براي علاقمندان به ويژه دانشجويان و هنرآموزان اين رشته داير شود تا بتوان به معرفي تخصصي اين حرفه پرداخت و جايگاه فرش را به مردم نشان داد و آن را بالا برد. پيشنهاد ديگر وي نيز که راهکاري براي افزايش خريد و فروش فرش دستباف در نمايشگاه يا جشنواره محسوب مي شود، رويکرد جديد به اين حرفه با هدف افزايش کاربرد دستبافته هاي داري در زندگي امروزي است. وي تصريح مي کند: مي توان با ايجاد تغييراتي در ابعاد فرش يا تغيير کاربري آن مثل توليد مبل فرش و انواع آويز و نظاير اين ها کاربردهاي بيشتري براي فرش دستباف تعريف کرد تا مردم هم به خريد آن رغبت پيدا کنند و البته در اين مسير نبايد از حفظ هويت اصيل فرش غفلت کرد تا اصالت آن صدمه نبيند. در هر حال، برگزاري نمايشگاه هاي داخلي و بين المللي يا جشنواره هاي فروش فرش دستباف از برنامه هاي اصلي مرکز ملي فرش ايران و به تبع آن، متوليان استاني امور فرش به شمار مي آيد. آن گونه هم که متوليان فرش استان پيش از اين در چند نوبت عنوان کرده اند، برپايي نمايشگاه و جشنواره فرش دستباف در هفته هاي پاياني سال جاري با مشارکت تشکل هاي فرش در دستور کار قرار دارد و چنان چه اتفاق غير منتظره اي رخ ندهد، در هفته هاي آتي شاهد برگزاري آن خواهيم بود. توليدکنندگان فرش هم اميدوارند که برگزاري اين رويداد تجاري با نيم نگاهي به تجارب پيشين و رويکردهاي جديد حوزه فرش، آن هم در روزهايي که قشري از مردم به فکر نو نوار کردن اثاثيه منزل و تغيير دکوراسيون مي افتند، تحرکي هر چند اندک به اقتصاد فرش استان ببخشد و به نوبه خود به بهبود وضعيت معيشتي بافندگان سختکوش و هنرمند و رونق گرفتن کسب و کار توليدکنندگان حاضر در اين هنر-صنعت اشتغالزا و ارزآور مدد رساند.![https://mail.google.com/mail/u/0/images/cleardot.gif]()
روزنامه خراسان شمالي - شنبه 1392/10/07 شماره انتشار 18586
نويسنده: محسن داوري
خراسان شمالي - شنبه 1392/10/07 شماره انتشار 18586 روزنامه
نويسنده: محسن داوري
خراسان شمالي - شنبه 1392/10/07 شماره انتشار 18586 روزنامه
نويسنده: محسن داوري